Studia i Dokumenty Ekumeniczne

Dialog między Leuenberską Wspólnotą Kościołów a Europejską Federacją Baptystyczną

tłum. Karol Karski

Kierownictwo Wspólnot Ewangelicko-Wolnokościelnych w Republice Federalnej Niemiec (BEFG) w porozumieniu z Europejską Federacją Baptystyczną (EFB) w listopadzie 1996 roku skierowało do Komitetu Wykonawczego Leuenberskiej Wspólnoty Kościołów (LWK) prośbę o podjęcie ewentualnej współpracy między baptystami a LWK w Europie. Komitet Wykonawczy, odwołując się do decyzji Zgromadzenia Ogólnego LWK w Wiedniu w maju 1994 r., ustosunkował się w styczniu 1997 r. pozytywnie do tej prośby. Decyzja ta brzmiała: Jeśli nawet z niektórymi z tych (ewangelickich) Kościołów nie jest jeszcze dzisiaj możliwa pełna wspólnota kościelna, to przecież (...) w stosunkach multilateranych można uczynić wiele wspólnego (...) LWK chce uczynić co w jej mocy, aby wspólnota już istniejąca z tymi partnerami mogła zostać pogłębiona i poszerzona, tak aby stała się możliwa pełna wspólnota kościelna i wzajemne uznanie [1]. Ta wypowiedź Zgromadzenia Ogólnego nawiązywała do nieoficjalnych rozmów między teologami baptystycznymi, reformowanymi, luterańskimi i unijnymi w listopadzie 1993 ., w wyniku których powstał dokument pt. „Propozycja w sprawie dialogu i intensywniejszej współpracy między Kościołami związanymi z Konkordią Leuenberską a baptystami" [2].

Za prośbą BEFG i EFB kryły się przyczyny duchowe połączone z określoną interpretacją obecnej sytuacji historyczno-kościelnej. Baptyści wyznają, że widzialna wspólnota wszystkich wierzących a więc jej wiarygodne świadectwo przed całym światem jest zgodne z wolą Boga. Dlatego modlą się (...) z chrześcijanami całego świata o odnowę wszystkich wspólnot i Kościołów, aby dzięki niej mogło dojść do wzrostu wzajemnego uznania i aby Bóg prowadził nas do jedności, której pragnie [3]. Do tej motywacji duchowo-ekumenicznej doszło przeświadczenie, że po zerwaniu „żelaznej kurtyny" Europa zrasta się nie tylko politycznie, ale i kościelnie. Przy tym okazało się, że Leuenberska Wspólnota Kościołów jest dla ewangelickiego chrześcijaństwa wspólnotą najbardziej reprezentatywną i że w przyszłości jeszcze bardziej przypadnie jej rola „głosu Kościołów ewangelickich Europy". Wraz z metodystami już klasyczny Kościół wolny należy do wspólnoty Kościołów-sygnatariuszy Konkordii Leuenberskiej. Baptyści uważają się za ewangelicki Kościół wolny i spośród wszystkich Kościołów tego typu w Europie są wspólnotą najliczniejszą. Dlatego w Europie zrastającej się z sobą pod względem kościelnym nie chcą stać z boku, lecz dążą do wiążącej kooperacji a w dalszej perspektywie także do członkostwa w Leuenberskiej Wspólnocie Kościołów.

W 1998 r. powołano po obu stronach grupy robocze, które w lutym 1999 r. podjęły rozmowy konsultacyjne. Grupy robocze zgodziły się na przyjęcie następującego wspólnego raportu:

 

I. Partnerzy dialogu i wspólnota, która jest im już dana

1. Partnerzy dialogu

a) Partnerzy

EFB zrzesza 50 krajowych unii, w skład których wchodzi 11 000 zborów. EFB jest więc reprezentowana w niemal wszystkich krajach europejskich i poza tym w 11 państwach Bliskiego Wschodu i Azji Środkowej. Zgodnie z baptystycznym rozumieniem zboru i Kościoła każdy poszczególny zbór posiada w kwestiach doktrynalnych, strukturalnych i dyscyplinarnych nieograniczony autorytet, który zakorzeniony jest w jedynym i obowiązującym ostatecznie autorytecie Pisma Świętego i wobec niego musi się wylegitymować. Ale przynależność do unii i EFB zawiera zobowiązanie do wzajemnego informowania się i konsultowania, przede wszystkim jednak do wspólnej służby i wspólnego świadectwa.

Historycznie EFB i krajowe unie biorą swój początek z ruchu independentów i kongregacjonalistów w Anglii i Holandii (XVII w.), jak również z grup nowochrzczeńców w Niemczech i Szwajcarii (XVI w.) oraz ruchów misyjnych i odrodzeniowych (J.G. Oncken) w XIX i XX stuleciu (Niemcy, Rosja etc.). Zbory baptystyczne uważają się za Kościoły wolne.

Kościoły o charakterze luterańskim, reformowanym i unijnym, związane ze sobą przez Konkordię Leuenberska, wywodzą się z Reformacji XVI w. w Niemczech i Szwajcarii. LWK składa się z przeszło 100 samodzielnych Kościołów-sygnatariuszy, które w swoim narodowym kontekście mogą być Kościołami mniejszościowymi lub większościowymi, Kościołami wolnymi, narodowymi (Volkskirche) lub państwowymi. Dzięki opracowaniu specjalnej „Wspólnej deklaracji" do LWK przyłączyły się w styczniu 1997 r. Kościoły metodystyczne Europy. Kościoły luterańskie Danii [4], Finlandii, Islandii i Szwecji wprawdzie nie podpisały Konkordii Leuenberskiej, lecz uważają się za Kościoły związane z LWK Uczestniczą one w rozmowach doktrynalnych, zgromadzeniach ogólnych a także w pracach komitetu wykonawczego. Natomiast Kościół Norwegii jest od listopada 1999 r. Kościołem-sygnatariuszem LWK.

b) Dialogi

Na płaszczyźnie światowej odbyły się oficjalne rozmowy teologiczne między baptystami i reformowanymi (1973-1976), jak również między baptystami i luteranami (1986-1989), które w 1977 lub w 1990 roku zostały zakończone „raportami". Przedłożono je Kościołom w celu dokonania recepcji. Zawierają one godną uwagi zbieżność poglądów, jak również dolegliwe różnice, a także zalecenia w sprawie dalszej pracy. Takie oficjalne rozmowy odbyły się także na krajowej płaszczyźnie europejskiej (Zjednoczone Królestwo, Holandia 1982, Republika Federalna Niemiec 1980-1981, Niemiecka Republika Demokratyczna 1982-1983, Norwegia 1984-1989). Baptyści i Kościoły związane z Konkordią Leuenberską współpracują we wspólnotach roboczych Kościołów chrześcijańskich (Niemcy etc.), w związkach Kościołów (Francja) lub nawet są uczestnikami szczególnych form wspólnoty kościelnej (Włochy, Belgia, na płaszczyźnie zborowej częściowo także w Wielkiej Brytanii). Dochodzą do tego rozmowy na płaszczyźnie światowej i krajowej, które doprowadziły do opublikowania deklaracji znoszących zniesławienia i potępienia z przeszłości (por. np. deklarację Konferencji Ewangelickich Kierownictw Kościelnych w NRD lub deklarację Światowego Aliansu Kościołów Reformowanych z 1983 r.). We wszystkich tych wypowiedziach jest mowa o tym, że baptystów i Kościoły związane z Konkordią Leuenberską łączy wiele wspólnych elementów w dziedzinie życia i doktryny. O jakie wspólne elementy tu chodzi?

2. Wspólnota we wierze, która jest już dana

Partnerzy dialogu uważają się historycznie i teologicznie za Kościoły i wspólnoty Jezusa Chrystusa znajdujące się w specjalnym związku z Reformacją XVI wieku. Dlatego w dialogach i innych dokumentach jest mowa o wspólnym dziedzictwie reformacyjnym, które ma swój ośrodek w Ewangelii jako Dobrej Nowinie o wolnej łasce Boga dla ludzkości będącej w niewoli grzechu.

Ewangelia, według wspólnego przekonania, czerpie swoją silę i pełnomocnictwo z osoby i dzieła Jezusa Chrystusa jako zbawczego daru Boga dla ludzkości i całego stworzenia. Baptyści, luteranie, reformowani i ewangelicy unijni znają Jezusa Chrystusa wyłącznie przez Pismo Święte. O samym Piśmie obaj partnerzy powiadają, że jego rdzeniem jest jedyne zbawcze pośrednictwo Jezusa Chrystusa, a poselstwo o usprawiedliwieniu, jako poselstwo o wolnej łasce Boga, stanowi probierz zwiastowania całego Kościoła [5]. Dla obu partnerów dialogu jest Biblia (...) Słowem Boga w ustach ludzkich [6].

Kościoły leuenberskie jak i baptyści wyznają wspólnie, że Duch Święty działający przez Ewangelię Jezusa Chrystusa stwarza wspólnotę wiary - Kościół [7]. Obaj partnerzy, przy całym podkreślaniu, że zbór lokalny jest w pełni Kościołem, znają wspólnie ponadlokalne struktury kościelne i autorytet synodów. Są zgodni co do tego, że strukturze tej trzeba przydzielić liczne zadania, takie jak tworzenie wyznania wiary, misja, edukacja, ordynacja i prawo kościelne. Dla obu partnerów istnieje w Kościele nierozłączny związek między duchem i prawem, życiem i dyscypliną, ruchem i instytucją.

Baptyści i Kościoły leuenberskie wyznają wspólnie, że Chrystus w swoim miłosierdziu podejmuje inicjatywę na rzecz zbawienia ludzi; inicjatywa ta domaga się od ludzi, by odpowiedzieli na nią wiarą. Baptyści wraz z luteranami i reformowanymi dostrzegają w artykułach 6 do 16 Konkordii Leuenberskiej wyraz wspólnego rozumienia Ewangelii, chociaż wypowiedź w artykule dotyczącym chrztu (nr 14) prowadzi do odmiennych konsekwencji teologicznych i praktycznych. Kościoły związane z Konkordią odnoszą tę wypowiedź zarówno do chrztu niemowląt jak i do chrztu wiary, natomiast dla baptystów obowiązuje ona tylko w przypadku chrztu wiary.

W ścisłym związku z Ewangelią z jednej strony i odpowiedzią wiary z drugiej baptyści i Kościoły leuenberskie widzą praktykę Chrztu i Wieczerzy Pańskiej, konieczność istnienia urzędów kościelnych pośród kapłaństwa wszystkich wierzących oraz życie chrześcijan jako naśladowanie Jezusa. Jedni i drudzy podkreślają, że źródłem wszelkiej inspiracji chrześcijan w kwestiach dogmatycznych i etycznych jest Pismo Święte jako norma normans, chociaż istnieją różnice w kwestii dostępu i klucza interpretacyjnego (rola wyznań wiary).

Baptyści i Kościoły związane z Konkordią Leuenberską praktykują wzajemnie gościnność eucharystyczną i są zgodne w przekonaniu, że świat potrzebuje wspólnego świadectwa i służby chrześcijan. Opowiadają się za wypełnianiem misyjnego zadania chrześcijaństwa w zeświecczonym świecie.

3. Ewentualna wspólnota życia kościelnego

Wobec tych fundamentalnych wspólnych elementów dobrze uzasadnione jest życzenie w sprawie lepszego poznania się i rozumienia oraz inicjatywa zintensyfikowania współpracy. Rzeczą wskazaną zdaje się być również wspólne działanie w wielu dziedzinach.

Wspólna Komisja luteranów i baptystów w odniesieniu do wspólnych elementów już w 1990 roku wypowiedziała następujące zalecenia:

Na podstawie wspólnego rozumienia Kościoła i jego zadania misyjnego, które udało się nam osiągnąć, zalecamy:

Zalecamy potwierdzenie już istniejącej gościnności przy Stole Pańskim i udzielenie jej poparcia w nawiązaniu do przeprowadzonych rozmów na temat Wieczerzy Pańskiej [8].

Jednocześnie chrześcijanie po obu stronach pytają, czy to co wspólne nie wystarczyłoby do uznania się wzajemnie za wspólnotę kościelną rozumianą jako wspólnota Słowa i Sakramentu.

Realizację tego celu uniemożliwiają głębokie różnice teologiczne między baptystami i Kościołami związanymi z Konkordią Leuenberską. Jak można bliżej opisać i ocenić te różnice?

 

II. Różnice i przeszkody teologiczne dla osiągnięcia pełnej wspólnoty kościelnej

1. Niewiedza i uprzedzenia oraz inne czynniki nieteologiczne

a) Niewiedza i uprzedzenia

Chrześcijanie ewangeliccy związani z LWK i EFB znają się wzajemnie po części tylko bardzo powierzchownie lub w ogóle się nie znają. Wiedza jednych o drugich jest z reguły niedostateczna. Dlatego oceny, jakie o sobie wydają, są nieprecyzyjne. Postawom traktującym drugiego partnera z podziwem towarzyszą po obu stronach również postawy odrzucenia. Reformowani i luteranie podziwiają atmosferę braterstwa i intensywne życie duchowe występujące w zborach baptystycznych, jednocześnie odstrasza ich brak elastyczności w kwestii chrztu. Baptyści z kolei potrafią docenić ekumeniczną otwartość luterańskiej i reformowanej eklezjologii, zarazem jednak odrzucają duchowe rozprzężenie wielu członków tych Kościołów. Ta niejednoznaczność w postrzeganiu drugiego partnera znajduje odbicie również we wzajemnych uprzedzeniach. Zdarza się, że luteranie i reformowani nazywają niekiedy zbory baptystyczne sektami a ich członków fundamentalistami, i odwrotnie, baptyści nazywają luteranów i reformowanych chrześcijanami metrykalnymi. W takich przypadkach niezbędna jest praca uświadamiająca, prowadząca do lepszego wzajemnego poznania i zrozumienia.

b) Inne czynniki nie-doktrynalne

Poza „niewiedzą i uprzedzeniami" przeszkodę na drodze do wzajemnego zrozumienia stanowią czynniki socjologiczne i psychologiczno-religijne. Należą do nich różnice kulturowe, problematyka większości i mniejszości, różna pozycja społeczna Kościołów leuenberskich i baptystów (natomiast do zbliżenia mogą przyczynić się podobne doświadczenia diasporalne), konteksty polityczne, wspomnienia historyczne, różnice edukacyjne, różne formy prawa i źródła finansowania.

Jednak jeszcze silniejsze oddziaływanie niż niewiedza mają wzajemne teologiczne odrzucenia i potępienia, które sięgają częściowo XVI wieku.

2. Odrzucenia - wczoraj i dziś

a) Problem

Baptyści odrzucają chrzest niemowląt praktykowany przez luteranów i reformowanych jako chrzest niewierzących. Z kolei luteranie i reformowani za postępowanie bezprawne i nie dające się zaakceptować teologicznie uważają fakt, że baptyści deklarują nieważność luterańskiej i reformowanej praktyki chrztu niemowląt i małych dzieci. Pod tym względem nie ma konsensu w rozumieniu chrztu, który według luterańskiego i reformowanego przekonania jest nieodzownym elementem wspólnoty kościelnej. Na tym przekonaniu skonstruowano Konkordię Leuenberską, gdyż zgodność w kwestii właściwego nauczania Ewangelii i należytego sprawowania sakramentów uchodzi za konieczny i wystarczający warunek prawdziwej jedności Kościoła [9].

b) Odrzucenia z okresu Reformacji i inne różnice

Luteranie w swojej Konfesji Augsburskiej z 1530 roku i Formule Konkordii z 1577 roku wypowiedzieli zarazem wiele odrzuceń pod adresem anabaptystów i ich nauk:

"Konfesja Augsburska z 1530 roku (Confessio Augustana/CA) wyraźnie wspomina i potępia anabaptystów oraz ich doktryn? w pięciu artykułach. Są to:

Ponieważ baptyści nie reprezentują niemal wszystkich wymienionych nauk „anabaptystycznych", przeto elementem różniącym pozostaje tutaj tylko akceptacja lub negacja chrztu dzieci i jego konieczności zbawczej.

W dialogu nieoficjalnym z listopada 1993 [11] zwrócono poza tym uwagę na różnice w rozumieniu Biblii, członkostwa kościelnego, ustroju i autorytetu w zborze/Kościele.

Które z tych różnic mają charakter czynnika dzielącego pod względem kościelnym, które z nich nie odgrywają już tej roli, nad którymi trzeba w dalszym ciągu pracować?

c) Odrzucenia i różnice dzisiaj - postępy we wzajemnym rozumieniu

Dialog między luteranami i baptystami w odniesieniu do odrzuceń CA wyraził to, co mogą zaakceptować również reformowani: We współczesnych stosunkach między luteranami a baptystami sprawą sporną pozostaje tylko nauka o chrzcie, o której mówi CA IX. Inne potępienia nie dotyczą współczesnych baptystów [12].

Poza tym luteranie i reformowani dają dzisiaj wyraz ubolewaniu z powodu następstw, jakie ich potępienia doktrynalne odegrały w prześladowaniu nowochrzczeńców. Nowsze luterańskie i reformowane poglądy na temat chrztu dystansują się także od ujęcia wyprowadzanego z CA IX, że wszystkie dzieci muszą być ochrzczone lub że jedyną uprawnioną formą chrztu jest chrzest dzieci [13]. Po stronie reformowanej ofertę dialogu z poglądem baptystycznym stanowić może nauka o chrzcie Karola Bartna.

Postęp w porozumieniu pokazują także „Deklaracje konwergencji Komisji Wiara i Ustrój ŚRK", tzw. tekst z Limy z 1982 roku w sprawie „Chrztu, Eucharystii i posługiwania duchownego". W paragrafach 11 i 12 części dotyczącej Chrztu, chrzest wierzących i chrzest niemowląt rozpatrywane są we wzajemnym dialogowym związku. Par. 11 stwierdza: chrzest połączony z osobistym wyznaniem wiary jest najwyraźniej poświadczoną formą w dokumentach Nowego Testamentu [14]. W sprawie relacji między chrztem i wiarą z jednej strony powiada się: Chrzest związany jest nie tylko z chwilowym przeżyciem, lecz z wzrastaniem w Chrystusie przez cale życie (par. 9). Z drugiej strony obowiązuje, że chrzest udzielany jest w Kościele jako wspólnocie wiary. Dlatego jeśli chrzest przyjmuje osoba, która może odpowiadać za samą siebie, wówczas osobiste wyznanie wiary będzie integralną częścią celebracji chrztu (nr 12) [15].

Na tej linii LWK w 1994 r. stwierdziła, że zgodnie ze współczesnym rozumieniem teologicznym, zarówno w Chrzcie dzieci jak i w Chrzcie dorosłych przejawia się ta sama wartość jednego Chrztu [16]. Dosadnymi słowami LWK wypowiedziała się o duchowym znaczeniu zarówno chrztu dzieci jak i chrztu dorosłych. Natomiast strona baptystyczna trzyma się chrztu wierzących jako jedynego uprawnionego chrztu biblijnego. W rozumieniu baptystów znakiem włączenia w Ciało Chrystusa jest zarazem przyjęcie do widzialnej wspólnoty naśladowców, którą stanowi zbór lokalny. Ale baptyści oświadczają także: Chrześcijan przynależnych do innych Kościołów spotykamy z miłością i duchowym respektem, gdyż podobnie jak my są oni przez Bożą laskę członkami uniwersalnego Ciała Jezusa Chrystusa (...) Właśnie dlatego, że nie przypisujemy chrztowi znaczenia, iż jest niezbędny do zbawienia, możemy przeżyć głęboką wspólnotę duchową z wszystkimi chrześcijanami [17].

Trzeba jeszcze zbadać, jakie następstwa ma to stanowisko dla rozumienia Kościoła i zboru, członkostwa zborowego, dyscypliny zborowej i dla rozumienia ekumenii.

d) Odrzucenia i różnice dzisiaj - nie załatwione kwestie i problemy teologiczne

W nowszych dokumentach z dialogów wszędzie można znaleźć fragmenty nawiązujące do zagadnienia rozumienia Chrztu. Ponieważ nie istnieje jeszcze wzajemne uznanie Chrztu, przeto pozostaje on nadal kwestią stanowiącą o podziale kościelnym i nie pozwalającą na pełną wspólnotę kościelną.

aa) Różnice w kwestii Chrztu dotyczą w pierwszym rzędzie warunków udzielania go osobie przyjmującej i o tyle również jego rozumienia. Nie wolno jednak przeoczyć, że między tradycją reformowaną, luterańską i baptystyczną istnieje też w kwestii jego pojmowania wiele wspólnych elementów.

W zborach i uniach baptystycznych spotyka się zarówno rozumienie Chrztu które - zgodnie z poglądem Ulryka Zwingliego i współcześnie Karola Bartha - zasadniczo dostrzega tylko w nim reakcję wierzących pod wpływem Ducha na Słowo Boże, jak również takie jego rozumienie, które uważa go zarówno za „widzialne" Słowo Boże i odpowiedź człowieka. W Raporcie z dialogu baptystyczno-reformowanego na płaszczyźnie światowej z 1977 roku znajdujemy wspólne świadectwo o Chrzcie: W Chrzcie spotykają się łaskawy Bóg oraz wierzący i wyznający człowiek. Bóg działa w Chrzcie, obejmując człowieka, człowiek działa, odpowiadając na roszczenia i obietnice laski Bożej [18]. Jeśli luterańskie, reformowane i unijne Kościoły chrzczą pełnoletnich ludzi po złożeniu przez nich wyznania wiary, wówczas Chrzest ten zostaje uznany przez zbory baptystyczne za biblijnie uprawniony i ważny.

Dla Kościołów związanych z Leuenberską Wspólnotą Kościelną Chrzest jest postacią Słowa Bożego. Boże zbawienie dociera do ludzi zarówno jako Słowo mówione w kazaniu jak również jako „widzialne" Słowo w sakramentach. Dla tych Kościołów sakrament jest środkiem zbawienia a nie tylko odpowiedzią człowieka na przyznaną i użyczona mu łaskę Bożą, nie tylko pierwszą postacią (...) decyzji ludzkiej w uzasadnieniu życia chrześcijańskiego (K. Barth). Dotyczy to zarówno Chrztu jak i Wieczerzy Pańskiej (por. klasyczną kwestię sporną, jaka stanowi realna obecność w Wieczerzy Pańskiej).

Wobec dających się rozpoznać elementów wspólnych i różnic trzeba ponownie i z uwzględnieniem istniejących wyników dialogów podjąć pracę nad kwestią, czy i jak dalece zróżnicowana praktyka chrzcielna baptystów i Kościołów leuenberskich opiera się na odmiennym rozumieniu Chrztu i w jaki sposób partnerzy byliby w stanie wypracować wspólny pogląd w tej sprawie.

bb) Dochodzą do tego również kwestie eklezjologiczne:

Między Kościołami leuenberskimi i baptystami istnieje zgoda w rozumieniu Kościoła jako creatura verbi i communio sanctorum. Trzymając się tego fundamentu, baptyści podkreślają bardziej charakter Kościoła jako zgromadzenia tych, którzy wyznają i żyją swoją wiarą (congregatio vere credentium), natomiast Kościoły leuenberskie pojmują Kościół bardziej jako przestrzeń ukonstytuowaną przez Słowo Boże, przestrzeń, którą poszczególny wierzący otrzymał z góry.

Zgoda istnieje co do tego, że Kościół jest zawsze corpus permixtum ze szczerze wierzących i obłudników (CA VIII), ponieważ jedynie oko Boże, które widzi to, co ukryte, zna granicę prawdziwego Kościoła. Różnice pojawiają się w kwestii, co wynika z tego dla praktyki, np. dla dyscypliny zborowej.

Zgoda istnieje co do tego, że każdy zbór lokalny, zgromadzony w imię Chrystusa, jest w pełni Kościołem, ale pod warunkiem, że nie uważa się za wspólnotę jedynozbawczą. Dla baptystów wynika z tego prawna samodzielność zboru lokalnego (kongregacjonalizm), natomiast Kościoły leuenberskie również ponadlokalnej strukturze kościelnej przyznają prawa w odniesieniu do zboru lokalnego.

III. Wspólnota, do której należy zmierzać

Ze względu na jedność Ciała Chrystusowego Kościoły i chrześcijanie zawsze muszą dążyć do zbliżenia i wzajemnego porozumienia. Służenie jedności Kościoła, gdy na podstawie zgody w rozumieniu Ewangelii staje się możliwa wspólnota w Słowie i Sakramencie oraz w miarę pełne współdziałanie w składaniu świadectwa i w służbie światu (Konkordia Leuenberską nr 29), pozostaje celem wszystkich rozmów ekumenicznych. Ponieważ Ciało Chrystusa ma wiele członków, przeto dalsze istnienie różnic nie kłóci się z osiągniętą jednością.

W obowiązującym wyznaniu wiary Związku Zborów Ewangelicko-Wolnokościelnych w Niemczech jest ukazane wyraźnie ekumeniczne zobowiązanie baptystów: Jezus Chrystus buduje swój zbór w różnych Kościołach i wspólnotach. Jednak mimo różnic oraz mimo błędu i winy po wszystkich stronach nie jest do pogodzenia z wola Bożą to, żeby konfesyjne bariery przeszkadzały w manifestowaniu widzialnej wspólnoty wszystkich wierzących a tym samym w dawaniu przez nią wiarygodnego świadectwa przed całym światem. Dlatego wraz z chrześcijanami całego świata modlimy się o odnowę wszystkich zborów i Kościołów, tak aby było możliwe wzajemne uznanie i aby Bóg prowadził nas do tej jedności, której pragnie.

Dlatego baptyści nie chcą pogodzić się z tym, aby Kościoły związane z Leuenberską Wspólnotą Kościołów i unie baptystyczne w Europie w dużej mierze żyły obok siebie bez kontaktu. Ich życzenie w sprawie ściślejszej współpracy i pogłębionej wspólnoty spotyka się po stronie Kościołów leuenberskich z podjętym podczas podpisywania Konkordii zobowiązaniem do krzewienia ekumenicznej wspólnoty wszystkich Kościołów chrześcijańskich (Konkordia Leuenberska nr 46).

Zmierzając do tego celu luteranie, reformowani, metodyści i baptyści mogą kooperować ze sobą na płaszczyźnie krajowej i europejskiej w możliwie wielu dziedzinach. Taka współpraca winna przejawiać się w dwojaki sposób:

1. W staraniach o dawanie wspólnego świadectwa i pełnienie wspólnej służby wobec świata. Taka służba kieruje się ku człowiekowi i dąży do usunięcia przyczyn jego niedoli (KL 36). Przy tym wspólne zaangażowanie na rzecz ziemskiej sprawiedliwości i pokoju między ludźmi i narodami (KL 11) skonkretyzuje się szczególnie w obronie wolności religijnej i praw ludzkich.

2. W rozmowach teologicznych. Dla dialogu obok pojmowania Chrztu szczególnie ważne są następujące tematy: kwestie hermeneutyczne w rozumieniu Pisma Świętego i pism wyznaniowych oraz zagadnienia dotyczące rozumienia Kościoła i zboru (członkostwo kościelne, dyscyplina kościelna, autonomia zboru i cały Kościół etc.).

Istniejąca i przyszła wspólnota duchowa między baptystami a Kościołami leuenberskimi znajduje swój wyraz nie tylko we współpracy i dialogu, lecz również we wzajemnych wizytach na płaszczyźnie zborowej połączonych z praktykowaniem gościnności eucharystycznej.

IV. Wyniki rozmów

Biorąc pod uwagę już istniejącą wspólnotę w rozumieniu Ewangelii i różnice, które nas jeszcze dzielą, doszliśmy do następujących wyników:

1. Zachęcamy Kościoły, które obdarzyły nas swoim mandatem, do podjęcia rozmów doktrynalnych na temat Chrztu między Kościołami leuenberskimi i baptystami. W tym celu należałoby powołać komisję dialogową, która zastanowiłaby się nad tym, pod jakimi warunkami byłoby możliwe wzajemne uznanie Chrztu. Nie mogąc dać gwarancji na sukces, zwracamy uwagę w ramach tej zachęty na następujące punkty widzenia:

Ewangelicka nauka o Chrzcie, zwłaszcza w tradycji reformowanej, jest pod wieloma względami bardzo zbliżona do nauki baptystycznej. W dotychczasowych dialogach również Kościoły, które chrzczą niemowlęta, uznały, że praktyka chrzczenia każdej zgłoszonej osoby wymaga krytycznych przemyśleń. Problematyka chrzcielna w dotychczasowych dialogach nie była podejmowana zbyt szczegółowo i często również nie widziano jej w ścisłym powiązaniu z kwestią przynależności kościelnej. Porozumienie między luteranami i reformowanymi w sprawie Wieczerzy Pańskiej zostało przygotowane przez Tezy Arnoldshaińskie i zrealizowane w Konkordii Leuenberskiej, aczkolwiek przez stulecia istniały tylko wzajemne odrzucenia. Porozumienie doszło do skutku, gdyż odsuwając na bok historyczne kontrowersje powrócono do wspólnego studiowania Nowego Testamentu. Takie postępowanie byłoby wielce obiecujące również podczas podejmowania problematyki chrzcielnej.

2. Zalecamy LWK i EFB podjęcie odpowiedniej decyzji, która jeszcze przed zakończeniem rozmów w sprawie Chrztu umożliwiłaby przedstawicielom unii baptystycznych jako „stale współpracującym gościom" uczestnictwo w leuenberskich rozmowach doktrynalnych.

3. Doszliśmy do przekonania, że tej formie współpracy i dialogu winny towarzyszyć i udzielać wsparcia rozmowy na płaszczyźnie krajowej.

Elstal koło Berlina, 24-25 lutego 2000 roku

Europejska Federacja Baptystyczna
Sekretarz generalny Theo Angelov, Dietrich Fischer-Dörl, prof. dr Erich Geldbach, Holger Lam, dr Stefan Stiegler, dr Volker Spangenberg, dr Uwe Swarat, Kari Heinz Walter

Leuenberska Wspólnota Kościołów
Prof. dr Andre Binnele, dr Fulvio Perrario, dr Wilhelm Hüffmeier, prof. dr Christian Link, bp dr Rüdiger Minor, dr Helmut Schwier.

Dokument przedłożony V Zgromadzeniu Ogólnemu Leuenberskiej Wspólnoty Kościołów, obradującemu w Belfaście w dniach 19-25 czerwca 2001 roku. Wcześniej, na posiedzeniu w Rydze (Łotwa) w dniach 22-24 września 2000 roku, przyjęła go Rada Europejskiej Federacji Baptystycznej.

Piąte Zgromadzenie Ogólne Leuenberskiej Wspólnoty Kościołów o dialogu z baptystami

Zgromadzenie Ogólne wita jednomyślne uchwały Rady Europejskiej Federacji Baptystycznej z 22-24 września 2000 roku w sprawie kontaktów z Leuenberska Wspólnotą Kościołów. Zgromadzenie Ogólne postanawia zapraszać przedstawicieli różnych unii baptystycznych do udziału w charakterze współpracujących obserwatorów i stałych gości w przyszłych rozmowach doktrynalnych LWK. Zaproszenia do uczestnictwa w grupach zajmujących się dialogiem doktrynalnym mają być kierowane do Komitetu Wykonawczego EFB. Zgromadzenie Ogólne ma nadzieję, że w dialogu tym weźmie udział stosunkowo szerokie spektrum unii baptystycznych z całej Europy.

Zgromadzenie Ogólne przyjmuje z wdzięcznością do wiadomości raport z konsultacji w Elstal (24-25 luty 2000) zawierający godny uwagi przegląd tego wszystkiego, co jest wspólne dla Kościołów baptystycznych, luterańskich, reformowanych i metodystycznych. Zdając sobie sprawę, że pragnienie lepszego poznania się i wzajemnego zrozumienia ma dobre uzasadnienie, i odpowiadając na prośbę w sprawie poszerzenia współpracy, Zgromadzenie Ogólne zwraca się do Komitetu Wykonawczego o rozpoczęcie dialogu teologicznego z przedstawicielami unii baptystycznych EFB, którego celem byłoby ustalenie, czy dla zainteresowanych Kościołów i unii można znaleźć podstawę dla pogłębienia i poszerzenia już istniejącej wspólnoty. Taki dialog teologiczny nie powinien ograniczać się tylko do doktryny i praktyki chrztu, lecz winien być rozszerzony również o takie tematy, które w opinii obu stron uchodzą za przeszkodę na drodze do wspólnoty kościelnej.

Zgromadzenie Ogólne przyjmuje do wiadomości przekonanie uczestników konsultacji w Elstal, zgodnie z którym tej formie współpracy i dialogu winny towarzyszyć i udzielać wsparcia rozmowy na płaszczyźnie krajowej. Jednocześnie zachęca ono Kościoły członkowskie do umocnienia i pogłębienia kontaktów z Kościołami i uniami baptystycznymi w regionach, w których żyją. Dzięki temu można będzie osiągnąć lepsze wzajemne zrozumienie oraz dojść do wspólnego pojmowania świadectwa i służby w dziedzinach, które wskazuje Duch Święty.

Przypisy:

[1] Wachsende Gemeinschaft in Zeugnis und Dienst. Reformatorische Kirchen in Europa. Texte der 4. Vollversammlung der Leuenberger Kirchengemeinschaft in Wien, 3. bis 10. Mai 1994, Frankfurt am Main 1995, s. 264.
[2] Tamże, s. 174-180. Polski przekład: SiDE 1994 nr 2, s. 94-98.
[3] Rechenschaft von Glauben, część 2, II, 7.

[4] Kościół Luterański Danii stał się 13 marca 2001 r. 103 Kościołem-sygnatariuszem Konkordii Leuenberskiej

[5] Konkordia Leuenberska nr 12, cyt. za polskim przekładem: SiDE 1995 nr 2, s. 37; por. Rechenschaft vom Glauben, część 1, nr 6: Ewangelia o ukrzyżowanym, zmartwychwstałym i przychodzącym Panu Jezusie Chrystusie jest rdzeniem Nowego Testamentu a wiec całego Pisma Świętego.
[6] Tamże.
[7] Raport Wspólnej Komisji Światowego Związku Baptystów i Światowej Federacji Luterariskiej (1990), SiDE 1996 nr 2, s. 78; Bericht theologischer Gespräche im Auftrag des Reformierten Weltbundes und des Baptistischen Weltbundes 1977, w: Dokumente wachsender Übereinstimmung. Samtliche Berichte und Konsenstexte interkonfessioneller Gespräche auf Weltebene 1931-1982, Paderborn-Frankfurt am Main 1983, s. 111.

[8] Raport Wspólnej Komisji Światowego Związku Baptystów i Światowej Federacji Luterańskiej, op. cit. 91 i 92.

[9] Konkordia Leuenberska art. 2; por. Konfesja Augsburska art. 7 i Katechizm Heidelberski pytania: 54n i 75n.

[10] Raport Wspólnej Komisji Światowego Związku Baptystów i Światowej Federacji Luterańskiej, op. cit. , nr 94.
[11] Por. przypis 2.
[12] Raport Wspólnej Komisji Światowego Związku Baptystów i Światowej Federacji Luterańskiej, op. cit., nr 100.

[13] Tamże, nr 99.
[14] Cyt. za: Chrzest, Eucharystia, postukiwanie duchowne. Dokument z Limy 1982. Tekst i komentarze, Lublin 1989, s. 26.
[15] Tamże, s. 26n.
[16] Cyt. za: Teksty Czwartego Zgromadzenia Ogólnego Leuenberskiej Wspólnoty Kościołów, Wiedeń, 3-10 maja 1994: Doktryna i praktyka Chrztu, SiDE 1996 nr 2, s. 105.
[17] Wort der Budesleitung des BEFG an die Gemeinden, listopad 1997, nr 5, 2n i 6.

[18] Bericht theologischer Gespräche im Auftrag des Reformierten Weltbundes und des Baptislischen Welbundes 1977, op. cit., s. 111.