|
|
Vivere Cum Ecclesia: Czas Pasyjny - Wielki
Post i Wielkanoc
ks. Jan Gross Radca Konsystorza Ewangelicko-Augsburskiego w RP, przewodniczący Komisji Synodu KEA w RP ds. liturgii i muzyki kościelnej. Prezes Oddziału Śląskiego PRE. |
W drugim kręgu świątecznym roku kościelnego - okres Wielkanocy zajmuje ważne miejsce. Od terminu bowiem Wielkanocy zależą wszystkie niedziele drugiej części roku kościelnego. Sobór w Nicei w roku 325 ustalił termin Wielkanocy w niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca (po 21 III). Wielkanoc najwcześniej może więc wypaść 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Czas przed Wielkanocą trwający dokładnie 6 i pół tygodnia a więc 46 w Kościele Zachodnim a w Kościele Prawosławnym trwa 8 tygodni i nazywa się Wielkim Postem lub Czasem Pasyjnym. Czas Wielkiego Postu nawiązuje do Słowa Bożego 2 Mż. 5,34,28; 1 Krl. 19,8; Mt. 4,2. Protestantyzm nazywa także Wielki Post Czasem Pasyjnym (łac. Passio = Męka) czyli czasem rozpamiętywania męki i śmierci Pana Jezusa.
Czas Pasyjny rozpoczyna się w Środę Popielcową, a więc w środę po Niedzieli Estomihi. Środa Popielcowa jest w Kościele Luterańskim Dniem Pokuty. Od pokuty bowiem rozpoczynamy czas pasyjny. W Kościele Katolickim nazwa Środa Popielcowa bierze się od tego, że w ten dzień na znak pokuty kapłan kreśli popiołem wiernym na czole krzyż i mówi słowa: "Prochem jesteś i w proch się obrócisz". Od tego dnia milknie "Chwała na wysokościach" i "Alleluja", a kolor liturgiczny jest pokutny tzn. fioletowy. Niedziele postne w starożytnym Kościele były przeznaczone na przygotowanie katechumenów do chrztu świętego, stąd też teksty biblijne, a zwłaszcza Ewangelie mówiły o przyjściu na świat grzechu, o jego zgubnej mocy i o ratunku danym nam w Jezusie Chrystusie. Niedziele Postne od wieków biorą swoje nazwy od pierwszego słowa łacińskiego introitu: Invocavit (Wzywaj - Ps 91,15) Ewangelia: Mt 4,1-11 Kuszenie Jezusa. Reminiscere (Pamiętaj - Ps 25,6) Ewangelia: Mk 12,1-12 o złych robotnikach. Oculi (Oczy moje - Ps 25,15) Ewangelia: Łk 9,57-62 o naśladowaniu Jezusa. Laetare (Radujcie się 5 - Ps Iz 66,10) Ewangelia: J 12,20-26 Owoce śmierci Jezusa Judica (Bądź sędzią moim - Ps 43,1) Ewangelia: Mk 10,35-45 prośba synów Zebedeusza. Niedziela ta nazywana jest także Niedzielą Pasyjną albo Czarną, Palmowa. Jest początkiem Wielkiego Tygodnia. Nazwa Wielki Tydzień bierze się od tego, że w tym tygodniu działy się wielkie sprawy dla naszego zbawienia. A nie ma większej sprawy niż sprawa zbawienia.
W pierwsze trzy dni Wielkiego Tygodnia odbywają się nabożeństwa pasyjne, rekolekcje (dni skupienia) i ewangelizacje, przygotowanie do tzw. TRIDUUM PASCHALNEGO (trzech dni paschalnych): Wielki Czwartek - Pamiątka ustanowienia Wieczerzy Pańskiej. Jest to w liturgii dzień radości i wdzięczności. Dlatego też ołtarz jest nakryty na biało, a w liturgii powinno być radosne: Chwała Bogu na wysokościach z odpowiedzią zboru: "Na wysokościach Bogu cześć". W czasie tego hymnu dzwonią dzwony po raz ostatni. Milkną one bowiem aż do Wielkanocy (rezurekcji, jutrzni wielkanocnej), Wielki Piątek - Pamiątka śmierci naszego Zbawiciela. Dzień powagi i rozpamiętywania jednorazowej i niepowtarzalnej ofiary Jezusa Chrystusa złożonej na krzyżu za nasze grzechy. Jest to jedno z największych świąt Kościoła Ewangelickiego i w ogóle chrześcijaństwa. Kościół Ewangelicki jest bowiem "Kościołem krzyża" ze swoją theologia crucis - teologią krzyża tak mocną zawsze podkreślaną przez Reformatora Marcina Lutra. Jest to dzień wielkiej powagi w Kościele Ewangelickim. Dlatego milkną nie tylko dzwony, ale ołtarz nakryty jest na czarno, bez kwiatów i żadnych ozdób. W liturgii śpiewamy tzw. improperia tzn. skarga Boga nad Jego ludem z błagalnym starożytnym śpiewem ludu tzw. trishagion: "Święty Boże, Święty Mocny ...", Improperia i trishagion śpiewany jest we wszystkich Kościołach historycznych.
Wielka Sobota jest dniem ciszy. Ciało bowiem Jezusa odpoczywa w grobie, a dusza zwiastuje Ewangelię umarłym wyrywając je z piekieł (z krainy umarłych).
W wielu Kościołach wieczorem po zachodzie słońca (wg żydowskiej rachuby czasu rozpoczyna się trzeci dzień), albo też w noc wielkanocną rozpoczyna się WIELKANOC - wielka noc. Wielka noc dlatego, że śmiercią została zwyciężona śmierć. W tę noc misterium paschalnego, przejścia z śmierci do żywota w starożytnym Kościele odbywał się chrzest święty katechumenów. Ta noc bowiem wskazuje na to, że przez codzienny żal i pokutę ma umierać w nas stary Adam i ma w wodzie chrztu powstawać do nowego życia nowy człowiek na wzór Jezusa Chrystusa. Dlatego od tej nocy w Kościele znowu rozbrzmiewa na nowo radosne "Chwała" i "Alleluja", kolor ołtarza, ambony i szat liturgicznych znowu jest biały.
W okresie wielkanocnym oprócz samej niedzieli i poniedziałku wielkanocnego obchodzimy 6 niedziel, które znowu od łacińskiego introitu posiadają swoje łacińskie nazwy: Quasimodogeniti (1 P 2,2: Jako nowo narodzone) zw. jest też Niedzielą Białą. W tę bowiem niedzielę katechumeni zdejmowali białe szaty, które nosili od Wielkanocy. Misericordias Domini (Ps 33,5: Miłosierdzia Pańskiego). Jest to także niedziela zwaną Dobrego Pasterza ze względu na czytaną Ewangelię 5J 10,11-30. Jubilate (Ps 66,1: Radośnie wysławiajcie Boga), Cantate (Ps 98,1: Śpiewajcie Panu pieśń nową). Jest to niedziela poświęcona w naszym Kościele śpiewowi, muzyce kościelnej, twórczości muzycznej. Rogate (Mt 7,7: Proście). Niedziela poświęcona modlitwie.
W czwartek po Niedzieli Rogate obchodzimy Święto Wniebowstąpienia Pańskiego - dzień wywyższenia Pana Jezusa na prawicę Bożą. To wywyższenie rozpoczęło się już gdy Pan Jezus zstąpił do piekieł gdzie opowiadał duszom umarłym Ewangelię, poprzez Zmartwychwstanie aż do trzeciego stopnia, którym jest Wniebowstąpienie. Exaudi (Ps 27,7 - Wysłuchaj, Panie). Niedziela ta jest właściwie przejściem z Wielkanocy do Zesłania Ducha Świętego. W tą niedzielę rozpoczyna się w Kościele Chrześcijańskim na całym świecie II Tydzień Powszechnej Modlitwy o Jedność Chrześcijan w nawiązaniu do modlitwy apostołów o jedność, o Ducha Świętego i w nawiązaniu do zstąpienia Ducha Świętego, który jest Matką Kościoła i założycielem Kościoła Jezusa Chrystusa, który choć podzielony w swej historii jest w rzeczywistości "jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół."
Kościół Ewangelicko - Luterański jest Kościołem zachodnim, z niego się wywodzi, dlatego też posiada zachodni rok kościelny. W Kościele rzymskim, z którego wywodzi się luteranizm pod wpływem tzw. liturgii gallikańskiej wywodzi się tzw. "Przedpoście". Jest to okres w roku kościelnym, który następuje po Ostatniej Niedzieli po Epifanii a przed Środą Popielcową, która rozpoczyna czas pasyjny czyli tzw. Post. Przedpoście trwa dwa i pół tygodnia (17 dni). Obejmuje trzy po sobie następujące niedziele, których nazwy łacińskie brzmią: Septuagesimae - 70 dni, Sexagesimae - 60 dni, Quinquagesimae - 50 dni, Prawdopodobnie nazwy swe biorą od wcześniejszego czasu przygotowawczego do Wielkanocy, który mógł trwać od 70 do 50 dni przed Wielkanocą. Niedziela Quinquagesimae nazywa się też ESTOMIHI od pierwszych słów łacińskiego introitu tej niedzieli, który brzmi po łacinie: "Esto mihi Deum protectorem ..." tzn. "Bądź mi skałą schronienia, Boże..." (Psalm 71,3). Od tej niedzieli wszystkie niedziele czasy postnego (oprócz Niedzieli Palmowej) i wszystkie niedziele po Wielkanocy mają swoje nazwy od pierwszego łacińskiego słowa introitu. W Polsce były także polskie nazwy tych niedziel:
Niedziela Starozapustna, Niedziela Mięsopustna, Niedziela Zapustna.
Pierwsza niedziela przedpostna poświęcona jest tematowi: "Zapłata (nagroda) a łaska" i mówi o zbawieniu z łaski Bożej" bez wszelkiej zasługi i godności mojej" (Marcin Luter). Temat ten podejmuje szczególnie niedzielna Ewangelia (Mt 20,1-16a), ale także i Lekcja z 1 Kor 9,24 -27. Druga niedziela przedpostna poświęcona jest tematyce: "Czworaka rola" i poświęcona jest działaniu Słowa Bożego na roli ludzkich serc (Por. 6Łk 8,4-15). Niedziela Przedpostna (Estomihi) przygotowuje nas do czasu pasyjnego, który rozpoczyna się w najbliższą tzw. Środę Popielcową. Ta niedziela prowadzi nas do Jerozolimy. Hasło tygodnia mówi: "Oto idziemy do Jerozolimy..." (Łk 18,31), Niedziela ta odpowiada na pytanie: "co zaprowadziło Pana Jezusa po raz ostatni do Jerozolimy?" i daje odpowiedź: "Miłość!", miłość do człowieka i zarazem mówi jak ma wyglądać prawdziwa miłość, którą Nowy Testament określa greckim słowem "Agape" (1 Kor 13), a to znaczy "poświęcenie, zapomnienie o sobie, wyniszczenie siebie samego, oddanie się bez reszty drugiemu". Tak rozumiał miłość nasz Pan, który wydał siebie samego za nas wszystkich.
(c) Luteranie Online, 4.05.2001