Witryna Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP


ks. radca Jan Gross

[Liturgia Godzin. Codzienna modlitwa liturgiczna]

ks. Jan Gross

Prezes Synodu Kościoła (od 2002 r.). Proboszcz Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Mikołowie i Tychach (od 1978 r.). Radca Konsystorza Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w latach 1990-2001. Przewodniczący Synodalnej Komisji do spraw Liturgii i Muzyki Kościelnej (od 1973 r.). Przewodniczący Śląskiego Oddziału Polskiej Rady Ekumenicznej (od 1981 r.).
Więcej...


Codzienna modlitwa liturgiczna zwaną w Kościele Ewangelicko–Luterańskim „LITURGIĄ GODZIN” (w Kościele Rzymsko–Katolickim „Horae canonicae”) posiada długą historię w Kościele. Wywodzi się ona przede wszystkim z Pisma Świętego. W Roku Modlitwy, na tym miejscu i do tego audytorium nie muszę chyba mówić o tym co to jest modlitwa, czym dla chrześcijanina jest modlitwa. Uczymy bowiem już dzieci, że modlitwa to rozmowa z Bogiem, ona prowadzi do Boga, ona oczyszcza nasze serca i sumienia. Modlitwa jest oddechem duszy. O niej mówi całe Pismo Święte. Pan Jezus tak dużo i często mówi o modlitwie. On na prośbę uczniów nauczył ich tej najdroższej naszym sercom modlitwy jaką jest Modlitwa Pańska. Apostoł Pański natomiast napomina chrześcijan: „Bez przestanku się módlcie!”

Dlatego już w pierwotnym Kościele, zanim można mówić o Kościele Katolickim, zaczęto stosować kilkakrotne modlitwy w ciągu dnia. Stałą formę tych modlitw wprowadził Benedykt z Nursji (480-543) założyciel pierwszego męskiego klasztoru benedyktyńskiego pod Monte Casino.

W VI wieku pory modlitewne wg reguły św. Benedykta używał już cały Kościół.

W regule tego zakonu oprócz pracy była stała modlitwa.

Zgodnie z opisem wielkopiątkowej męki Pańskiej, a także Psalmu 119,164 godzinami stałych modlitw było 7 pór modlitewnych:
• około godziny 3: Jutrznia albo matutina (matutina hora = poranna godzina),
• o godzinie 6: prima hora = pierwsza godzina
• o godzinie 9: teria hora = trzecia godzina dnia
• o godzinie 12: sexta hora = szósta godzina
• o godzinie 15: nona hora = dziewiąta godzina
• o godzinie 18: nieszpory (vespera hora = wieczorna godzina)
• od godziny 21: completa hora = kompletna godzina (modlitwa na zakończenie dnia).
Później na podstawie Psalmu 119,62 przyjęto jeszcze jedną porę modlitewną, ósmą modlitwę:
• o godzinie 24: Wigilia albo Nokturn.

Reformacja przejęła z rzymskiego Officium tylko: jutrznię, modlitwę południową i nieszpory, jak również i kompletę. Chociaż Marcin Luter nie czynił z tych modlitw zakonu i przymusowego odmawiania to jednak nie znaczy to, że były mu one obojętne.

Reformacja mimo, że w początkowej fazie niechętna życiu zakonnemu usunęła z Kościoła wspólnotowe życie klasztorne, choć ks. dr Marcin Luter pozytywnie wypowiadał się o biblijnym diakonacie i może dlatego nie usunięto starej modlitwy Kościoła jaką była LITURGIA GODZIN. Reformatorzy w Kościele swoich czasów nie znaleźli w diakonacie nic z tego co było cechą starochrześcijańskich diakonatów – zwiastowanie Słowa Bożego i czynienie diakonii (miłości) jak to było u św. Szczepana Męczennika i św. Wawrzyńca Męczennika.

W pracy pt. „O porządku nabożeństwa w zborze” z roku 1523 przeznaczył na dnie robocze jutrznię i nieszpory dla tych, którzy nie muszą pracować. Przede wszystkim chodziło o młodzież szkolną i ludzi starszych. Ks. Biskup Prof. Dr Andrzej Wantuła w swej pracy doktorskiej na temat: „Porządek Kościelny Wacława Adama” omawia te nabożeństwa, które długo stosowane były na Śląsku Cieszyńskim do dnia dzisiejszego, choćby raz w roku w I Święto Bożego Narodzenia i w I Święto Wielkanocy, kiedy odprawiana jest jeszcze w niektórych parafiach JUTRZNIA z uroczystą liturgią. To są właśnie pozostałości starokościelnej Liturgii Godzin. Nabożeństwa te przetrwały także w Kościele Luterańskim przez wieki. Odnowicielem Liturgii Godzin był wielki luteranin, założyciel diakonatu i miasteczka Neuendetelsau w Bawarii ks. Wilhelm Lőhe. Siostry diakonise, uczniowie, małe kręgi modlitewne poczęły stosować Liturgie Godzin każdego dnia. Muzyczne opracowanie tej modlitwy przejęto z XVI i XVII - wiecznych ewangelickich źródeł. Wiele śpiewników i agend ewangelickich przez wszystkie wieki, zawierały jeśli nie pełny tekst to przynajmniej obszerne części Liturgii Godzin. Liturgia Godzin stosowana była także w powstałym ze zjednoczenia luteran i reformowanych w roku 1817 Kościele Ewangelicko – Unijnym. Luterańska odnowa liturgiczna XX wieku wprowadziła w szerszych kręgach, a zwłaszcza w diakonatach i konferencjach kościelnych Liturgie Godzin. [Od mojej śp teściowej (zm. w Mikołowie w roku 1980) nauczyłem się wszystkich melodii nieszporów, które były w okresie międzywojennym odprawiane przez księdza proboszcza Drobnickiego w ewangelickim kościele w Lipinach koło Chorzowa (przed wojną został rozebrany). Nieszpory te odprawiał w białej albie i kolorowej stule. Podobnie to czynił aż do śmierci po roku 1980 w Műnster w Niemczech.]

Pierwszym modlitewnikiem i śpiewnikiem Ludu Bożego nie tylko dla ludu Starego Testamentu, ale także i dla ludu Nowego Testamentu była Księga Psalmów. I tak pozostało po dzień dzisiejszy. Psalmy stanowią główną część liturgii Godzin. Bo psalmy, jak już powiedzieliśmy, zachęcają nas do codziennej modlitwy w ciągu całego dnia. Tę radę najstarszego modlitewnika i śpiewnika ludu Bożego zachowywali zarówno Żydzi jak i pierwsi chrześcijanie.

W odnowionej formie życia wspólnotowego jaką była wspólnota diakonacka, powstała stosunkowo późno, bo dopiero w XIX wieku. Wspólna modlitwa znowu znalazła właściwe miejsce. Za założyciela żeńskich diakonatów uważany jest ks. Teodor Fliedner, który w roku 1833 założył pierwszy diakonat żeński Keisrswerth (Dűsseldorf) i w roku 1842 ks. Jan Henryk Wichern założył pierwszy męski diakonat ewangelicki. W tych diakonatach modlitwa miała wielkie znaczenie. Była to modlitwa spontaniczna (w diakonatach o pobożności pietystycznej) albo modlitwa wspólnotowa (w diakonatach o pobożności kościelnej)..

Dziś ta liturgiczna forma codziennej modlitwy Kościoła ma miejsce w Kościele Ewangelickim zwłaszcza w diakonatach żeńskich i męskich, podczas konferencji duchownych i sióstr diakonis, a zwłaszcza, w czasie dni skupienia (rekolekcji), porannych i wieczornych modlitw studentów teologii, w większych zborach skupionych wokół kościoła lub kaplicy, a przede wszystkim w chrześcijańskich rodzinach.

Na tzw. „Liturgię Godzin” składa się: śpiew psalmów, czytania biblijne, modlitwy, oraz antyfony. „Liturgia Godzin” może być zmawiana lub śpiewana. Zwłaszcza modlitwy śpiewane są pełne życia i prowadzą w szczególny sposób do wspólnotowego uwielbienia Boga.

Kościół nasz posługuje się zgodnie z nowym Śpiewnikiem Ewangelickim czterema porządkami: jutrznia (modlitwa poranna), modlitwa południowa (godz. 12.00), nieszpory (modlitwa wieczorna o zmierzchu dnia godz. 15.00 - 19.00) i tzw. kompleta (modlitwa na zakończenie dnia - godz. 21.00, lub nawet później).

Modlitwy te zawarte są w Śpiewniku Ewangelickim pod numerem 967 (str. 1497)


Referat wygłoszony podczas rekolekcji dla księży Diecezji Katowickiej w Wiśle, dnia 28 X 2003 r.


(c) 2003 - Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP - internet@luteranie.pl