
![]()
|
|
[Liturgia Godzin. Codzienna modlitwa liturgiczna] ks. Jan Gross Prezes Synodu Kościoła (od
2002 r.). Proboszcz Parafii
Ewangelicko-Augsburskiej w Mikołowie i Tychach (od 1978 r.). Radca
Konsystorza Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w latach 1990-2001.
Przewodniczący Synodalnej Komisji do spraw Liturgii i Muzyki Kościelnej
(od 1973 r.). Przewodniczący Śląskiego Oddziału Polskiej Rady
Ekumenicznej (od 1981 r.). |
Codzienna modlitwa liturgiczna zwaną w Kościele
Ewangelicko–Luterańskim „LITURGIĄ GODZIN” (w Kościele Rzymsko–Katolickim „Horae
canonicae”) posiada długą historię w Kościele. Wywodzi się ona przede
wszystkim z Pisma Świętego. W Roku Modlitwy, na tym miejscu i do tego
audytorium nie muszę chyba mówić o tym co to jest modlitwa, czym dla
chrześcijanina jest modlitwa. Uczymy bowiem już dzieci, że modlitwa to
rozmowa z Bogiem, ona prowadzi do Boga, ona oczyszcza nasze serca i
sumienia. Modlitwa jest oddechem duszy. O niej mówi całe Pismo Święte. Pan
Jezus tak dużo i często mówi o modlitwie. On na prośbę uczniów nauczył ich
tej najdroższej naszym sercom modlitwy jaką jest Modlitwa Pańska. Apostoł
Pański natomiast napomina chrześcijan: „Bez przestanku się módlcie!”
Dlatego już w pierwotnym Kościele, zanim można mówić o Kościele
Katolickim, zaczęto stosować kilkakrotne modlitwy w ciągu dnia. Stałą
formę tych modlitw wprowadził Benedykt z Nursji (480-543) założyciel
pierwszego męskiego klasztoru benedyktyńskiego pod Monte Casino.
W VI wieku pory modlitewne wg reguły św. Benedykta używał już cały Kościół.
W regule tego zakonu oprócz pracy była stała modlitwa.
Zgodnie z opisem wielkopiątkowej męki Pańskiej, a także
Psalmu 119,164 godzinami stałych modlitw było 7 pór modlitewnych:
• około godziny 3: Jutrznia albo matutina (matutina hora = poranna godzina),
• o godzinie 6: prima hora = pierwsza godzina
• o godzinie 9: teria hora = trzecia godzina dnia
• o godzinie 12: sexta hora = szósta godzina
• o godzinie 15: nona hora = dziewiąta godzina
• o godzinie 18: nieszpory (vespera hora = wieczorna godzina)
• od godziny 21: completa hora = kompletna godzina (modlitwa na zakończenie
dnia).
Później na podstawie Psalmu 119,62 przyjęto jeszcze jedną porę modlitewną, ósmą
modlitwę:
• o godzinie 24: Wigilia albo Nokturn.
Reformacja przejęła z rzymskiego Officium tylko: jutrznię, modlitwę południową i
nieszpory, jak również i kompletę. Chociaż Marcin Luter nie czynił z tych
modlitw zakonu i przymusowego odmawiania to jednak nie znaczy to, że były mu one
obojętne.
Reformacja mimo, że w początkowej fazie niechętna życiu zakonnemu usunęła z Kościoła wspólnotowe życie klasztorne, choć ks. dr Marcin Luter pozytywnie wypowiadał się o biblijnym diakonacie i może dlatego nie usunięto starej modlitwy Kościoła jaką była LITURGIA GODZIN. Reformatorzy w Kościele swoich czasów nie znaleźli w diakonacie nic z tego co było cechą starochrześcijańskich diakonatów – zwiastowanie Słowa Bożego i czynienie diakonii (miłości) jak to było u św. Szczepana Męczennika i św. Wawrzyńca Męczennika.
W pracy pt. „O porządku nabożeństwa w zborze” z roku 1523
przeznaczył na dnie robocze jutrznię i nieszpory dla tych, którzy nie muszą
pracować. Przede wszystkim chodziło o młodzież szkolną i ludzi starszych. Ks.
Biskup Prof. Dr Andrzej Wantuła w swej pracy doktorskiej na temat: „Porządek
Kościelny Wacława Adama” omawia te nabożeństwa, które długo stosowane były na
Śląsku Cieszyńskim do dnia dzisiejszego, choćby raz w roku w I Święto Bożego
Narodzenia i w I Święto Wielkanocy, kiedy odprawiana jest jeszcze w niektórych
parafiach JUTRZNIA z uroczystą liturgią. To są właśnie pozostałości
starokościelnej Liturgii Godzin. Nabożeństwa te przetrwały także w Kościele
Luterańskim przez wieki. Odnowicielem Liturgii Godzin był wielki luteranin,
założyciel diakonatu i miasteczka Neuendetelsau w Bawarii ks. Wilhelm Lőhe.
Siostry diakonise, uczniowie, małe kręgi modlitewne poczęły stosować Liturgie
Godzin każdego dnia. Muzyczne opracowanie tej modlitwy przejęto z XVI i XVII -
wiecznych ewangelickich źródeł. Wiele śpiewników i agend ewangelickich przez
wszystkie wieki, zawierały jeśli nie pełny tekst to przynajmniej obszerne części
Liturgii Godzin. Liturgia Godzin stosowana była także w powstałym ze
zjednoczenia luteran i reformowanych w roku 1817 Kościele Ewangelicko – Unijnym.
Luterańska odnowa liturgiczna XX wieku wprowadziła w szerszych kręgach, a
zwłaszcza w diakonatach i konferencjach kościelnych Liturgie Godzin. [Od mojej
śp teściowej (zm. w Mikołowie w roku 1980) nauczyłem się wszystkich melodii
nieszporów, które były w okresie międzywojennym odprawiane przez księdza
proboszcza Drobnickiego w ewangelickim kościele w Lipinach koło Chorzowa (przed
wojną został rozebrany). Nieszpory te odprawiał w białej albie i kolorowej
stule. Podobnie to czynił aż do śmierci po roku 1980 w Műnster w Niemczech.]
Pierwszym modlitewnikiem i śpiewnikiem Ludu Bożego nie tylko dla ludu Starego
Testamentu, ale także i dla ludu Nowego Testamentu była Księga Psalmów. I tak
pozostało po dzień dzisiejszy. Psalmy stanowią główną część liturgii Godzin. Bo
psalmy, jak już powiedzieliśmy, zachęcają nas do codziennej modlitwy w ciągu
całego dnia. Tę radę najstarszego modlitewnika i śpiewnika ludu Bożego
zachowywali zarówno Żydzi jak i pierwsi chrześcijanie.
W odnowionej formie życia wspólnotowego jaką była wspólnota diakonacka, powstała
stosunkowo późno, bo dopiero w XIX wieku. Wspólna modlitwa znowu znalazła
właściwe miejsce. Za założyciela żeńskich diakonatów uważany jest ks. Teodor
Fliedner, który w roku 1833 założył pierwszy diakonat żeński Keisrswerth (Dűsseldorf)
i w roku 1842 ks. Jan Henryk Wichern założył pierwszy męski diakonat
ewangelicki. W tych diakonatach modlitwa miała wielkie znaczenie. Była to
modlitwa spontaniczna (w diakonatach o pobożności pietystycznej) albo modlitwa
wspólnotowa (w diakonatach o pobożności kościelnej)..
Dziś ta liturgiczna forma codziennej modlitwy Kościoła ma miejsce w Kościele
Ewangelickim zwłaszcza w diakonatach żeńskich i męskich, podczas konferencji
duchownych i sióstr diakonis, a zwłaszcza, w czasie dni skupienia (rekolekcji),
porannych i wieczornych modlitw studentów teologii, w większych zborach
skupionych wokół kościoła lub kaplicy, a przede wszystkim w chrześcijańskich
rodzinach.
Na tzw. „Liturgię Godzin” składa się: śpiew psalmów, czytania biblijne, modlitwy, oraz antyfony. „Liturgia Godzin” może być zmawiana lub śpiewana. Zwłaszcza modlitwy śpiewane są pełne życia i prowadzą w szczególny sposób do wspólnotowego uwielbienia Boga.
Kościół nasz posługuje się zgodnie z nowym Śpiewnikiem Ewangelickim czterema porządkami: jutrznia (modlitwa poranna), modlitwa południowa (godz. 12.00), nieszpory (modlitwa wieczorna o zmierzchu dnia godz. 15.00 - 19.00) i tzw. kompleta (modlitwa na zakończenie dnia - godz. 21.00, lub nawet później).
Modlitwy te zawarte są w Śpiewniku Ewangelickim pod numerem 967 (str. 1497)
Referat wygłoszony podczas rekolekcji dla księży Diecezji Katowickiej w Wiśle, dnia 28 X 2003 r.
(c) 2003 - Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP - internet@luteranie.pl