W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego (gdzie jest to w zwyczaju liturg i zbór mogą uczynić znak krzyża jak do modlitwy).

Po rozpoczęciu nabożeństwa w imię Trójcy Świętej, liturg i zbór witają się, albo w formie śpiewanej: „Pan niech będzie z wami” - „I z duchem twoim!” albo też w formie recytowanej.

Następuje bardzo krótkie powitanie w dowolnej formie (agendarne lub swobodne). To mogą być podane objaśnienia liturgiczne (np. w I Niedziele Adwentu: ”W okresie adwentu w liturgii Słowa Bożego śpiewać będziemy, zamiast „Chwałą” zwrotkę pieśni, która znajduje się w śpiewniku pod numerem 343. W roku kościelnym 2002/2003, który dziś rozpoczynamy tekstem kazalnym będzie zawsze Ewangelia, a więc tekst podany zawsze z rzędu „I”, natomiast liturgii czytać będziemy tekst: starotestamentowy z rzędu III, IV, V lub VI, oraz lekcję apostolską z rzędu II). Zazwyczaj na początku po pozdrowieniu, można zbór powitać słowem hasła tygodnia lub dnia. Mogą być tu przekazane ogłoszenia parafialne, czy zapowiedzi modlitw przyczynnych.

Spowiedź przed nabożeństwem (forma warszawska)

Spowiedź jako rozpoczęcie nabożeństwa

Spowiedź czasie liturgii Słowa Bożego po „GLORIA”

Spowiedź przed Powszechną Modlitwą

330 tzw. „Kyrie strassburgskie” stosowane na całym świecie. W Polsce głównie w Diecezji Cieszyńskiej w języku polskim, oraz w niektórych parafiach Diecezji Katowickiej w języku greckim.

331 tzw. „warszawskie” zarówno w języku greckim, jak i polskim wraz z adaptacją ks. Adama Hławiczki stosowane po II wojnie światowej we wszystkich diecezjach, za wyjątkiem Diecezji Cieszyńskiej i niektórych parafii Diecezji Katowickiej.

332 tzw. „Kyrie zaolziańskie” w języku polskim opracowane przez Józefa Podolę, 1984

333 Kyrie ks. dr. Marcina Lutra można stosować zarówno w liturgii Słowa, jak również przy Powszechnej Modlitwie Kościoła.

Gloria w formie pieśni „Na wysokościach Bogu część”, lub 341.

Albo zwłaszcza w wielkie święta: „Laudamus Te”. Tekst str. 1313 lub melodie:

336: melodia strassburgska z 1524 r.

337: melodia katolicka stosowana w Polsce

Czytanie starotestamentowe (nie istnieje w liturgice określenie „lekcja starotestamentowa”!) zakończone słowami: „Oto jest Słowo Boga żywego!” lub innym i odpowiedzią zboru wg psalmu 119,105 (melodia prof. Jana Gawlasa), lub śpiew psalmu tygodnia, lub pieśnią tygodnia. Jeżeli nie jest czytana w liturgii lekcja apostolska, wówczas czytanie starotestamentowe można zakończyć śpiewem GRADUALE i ALLELUJA. W okresie pasyjnym zbór odpowiada słowami „Trishagion”

Czytanie lekcji apostolskiej zakończone jest śpiewem GRADUALE I ALLELUJA (w czasie pasyjnym „AMEN”). Istnieją różne melodie „Alleluja”, które należy stopniowo wprowadzać do nabożeństw w różnych okresach roku kościelnego.

Czytanie Ewangelii. Mamy dwa zakończenia: a) ksiądz lub diakon kończy czytanie zamiast dotychczasowym „Bądź pochwalon...” słowami: „Chwała Tobie Panie Jezu!” , lub b) starokościelne: Ksiądz lub diakon zapowiada czytanie Ewangelii, na co zbór śpiewa: „Chwała Tobie Panie!”, następnie ksiądz czyta perykopę i kończy ją słowami: „Oto jest Słowo Pańskie - Słowo żywota wiecznego!”, na co zbór odpowiada: „Chwała Tobie Chryste!”

Ewangelia niezależnie od pory roku kościelnego, czy też nabożeństwa pogrzebowego ma takie samo zakończenie. Ewangelię wg tradycji starokościelnej czyta zawsze duchowny, natomiast dwa pierwsze czytania biblijne powinni czytać lektorzy (członkowie zboru, niezależnie od płci i wieku). W porządku czytań biblijnych, zazwyczaj w liturgii Słowa Bożego czytamy te dwa teksty biblijne, które nie są tekstem kazania.

Po czytaniach, o ile jest przewidziane udzielanie Sakramentu Chrztu Świętego to w tym miejscu odbywa się Chrzest Święty, przy czym chrzestne wyznanie wiary, którym jest zawsze apostolskie wyznanie wiary zastępuje nicejsko - konstantynopolitańskie wyznanie wiary, choćby odprawiane było nabożeństwo z Sakramentem Ołtarza podczas którego jak i w wielkie święta odmawiamy CREDO Nicaeno - constantinopolitanum (SE 981). Podczas Chrztu świętego aż do pytań chrzestnych uroczystość odprawia się przy ołtarzu, a druga część tego świętego obrzędu odbywa się przy chrzcielnicy, przy której powinna być zapalona świeca chrzestna (paschał wielkanocny) symbolizująca Chrystusa światłość świata.

CREDO po za chrztem może też być śpiewane (SE 355) lub zastępować pieśń przed kazaniem (SE 356 - 357). W czasie nabożeństwa Słowa Bożego (bez Komunii Świętej) odmawiamy lub śpiewamy apostolskie wyznanie wiary. Jedynie w wielkie święta kościelne (Boże Narodzenie, Wielkanoc, Zesłanie Ducha Świętego i Święto Trójcy Świętej) w czasie nabożeństw bez Sakramentu Ołtarza odmawiane jest nicejsko - konstantynopolitańskie wyznanie wiary.

X Synod Kościoła w Polsce oraz Międzykościelna Komisja Śpiewnikowa ustaliły, że wprowadzając nowy Śpiewnik Ewangelicki Kościoły luterańskie Polski i Czech będą stosowały wspólny, jednolity tekst CREDO ze słowami: „święty Kościół powszechny”. Natomiast Kościół Ewangelicko - Reformowany w Polsce został przy staropolskim przekładzie: „Wierzę w Ducha Świetego, święty Kościół powszechny, świętych obcowanie”.

Po CREDO nie śpiewamy w nowej liturgii trzykrotnego „Amen”, ponieważ jest to pozostałość po tych czasach kiedy sam ksiądz odmawiał Credo, a zbór potwierdzał to trzykrotnym „Amen”. Dziś wszyscy zmawiają wspólnie wyznanie wiary i dlatego niepotrzebne jest dodatkowe potwierdzanie wyznania wiary.

Po Credo i pieśni następuje zwiastowanie Słowa Bożego (KAZANIE) poprzedzone pozdrowieniem zboru słowami dokładnego tekstu biblijnego a nie jego parafrazowaniem. To dotyczy także apostolskiego życzenia pokoju po kazaniu (str. 1321). Po przeczytaniu tekstu kazalnego następuje tzw. suspirium, a więc westchnienie, a nie długa modlitwa!

POWSZECHNA MODLITWA KOŚCIOŁA zmawiana jest albo po kazaniu na ambonie, albo też przy ołtarzu po pieśni i po ofierze (tam gdzie jest to w zwyczaju).

Na ambonie ta modlitwa zmawiana jest w formie tzw.

„prosfonezy”, a więc odmawia ją kaznodzieja, a zbór kończy recytowanym słowem „AMEN”.

Przy ołtarzu może być zmawiana także w formie starokościelnej ektenii, w formie tzw. „diakonackiej” lub litanii. Tu można stosować wezwania np. podane w SE 333, 334, 335. 370 i 371.

Drugim ważnym wierzchołkiem luterańskiego nabożeństwa jest „Liturgia Sakramentu Ołtarza (Eucharystyczna). Komisja użyła tu określenia Wieczerzy Pańskiej jako Sakramentu Ołtarza, zgodnie z Małym i Dużym Katechizmem ks. dr. Marcina Lutra, gdyż w zasadzie „liturgia komunijna” nie istnieje, gdyż Komunia Święta to mały wycinek z całej liturgii, a mianowicie samo przyjmowanie Ciała i Krwi Chrystusa, wspólnota (comunio) z Chrystusem i pomiędzy braćmi i siostrami.

Kościół Ewangelicko - Reformowany pozostał przy słowach „Sakrament Wieczerzy Pańskiej”.

PREFACJA. Liturgia eucharystyczna (Eucharystia = Dziękczynienie) rozpoczyna się od wielkiej modlitwy dziękczynnej jaką jest prefacja czyli wstęp do liturgii Sakramentu Ołtarza. Komisja uznała jako pierwszą formę dialogowanego przez księdza i zbór wstępu do modlitwy prefacyjnej zastosować melodię starokościelną, którą używa całe zachodnie chrześcijaństwo: rzymsko - katolickie, starokatolickie, luterańskie i anglikańskie. Tę melodię używają wszystkie Kościoły luterańskie. Mimo to pozostawiliśmy jeszcze jako alternatywną dotychczasową melodię saksońską, która poprzez przekład saksońskiej Agendy na język polski. Melodie te w Saksonii już dawno nie są używane, co sam stwierdziłem podczas Synodu saksońskiego w Dreźnie w niedzielę, dnia 17 listopada 2002 r.

Po dialogu księdza i zboru, ksiądz śpiewa modlitwę prefacyjną, która jest dziękczynieniem i uwielbieniem Boga, w niej łączy się „ecclesia viatorum”, a więc „Kościół pielgrzymujący” z „ecclesia coelestis”, czyli „ z Kościołem niebiańskim”. Wielki austriacki kompozytor powiedział, że za ową starą, bo sięgająca II wieku po Chrystusie melodię prefacyjną jest w stanie oddać całą swoją twórczość. Jest ona bowiem dostojna, wspaniała, wzniosła i pełna uwielbienia dla naszego Stwórcy. Dlatego kończy się ona połączeniem naszych głosów z głosami wszystkich wojsk niebiańskich w potężnym „SANCTUS” (SE str. 1324 oraz nr 359-361). Przywrócono tekst ze starej Agendy, tekst używany do 1965 r. na Górnym Śląsku i na Mazurach, tekst używany przez luteran i inne Kościoły na całym świecie, a więc „Sanctus” z „Benedictus”. Nie wiemy skąd się wzięło „Sanctus” powszechnie u nas używane, a więc tzw. „małe Sanctus”, które rozpowszechniło się za pośrednictwem poprzednich śpiewników powojennych i Choralnika ks. Adama Hławiczki? Komisja pozostawiła je jako alternatywne (str. 1325). Zachęcam księży do wprowadzenia „Sanctus i Benedictus” na niedziele i święta, a „małe Sanctus” na Wielki Piątek.

MODLITWA DZIĘKCZYNNA, eucharystyczna zakończona jest wezwaniem eschatologicznym.

MODLITWA PAŃSKA może być albo zmawiana, albo śpiewana przez księdza i cały zbór. Zakończenie - doksologia - przy recytowanej modlitwie jest z dotychczasowej liturgii, natomiast doksologia kończąca śpiewaną Modlitwę Pańską jest wzięta z liturgii prof. Jana Gawlasa (str. 1327). Pod numerami :

362 jest Modlitwa Pańska z melodią gregoriańska,

363 jest Modlitwa Pańską z melodią prawosławną.

Uwzględniony jest więc zarówno Kościół Zachodni jak i Wschodni.

Zwyczajem niektórych naszych diecezji jest dzwonienie w czasie Modlitwy Pańskiej. To dzwonienie może być przedłużenie na czas Konsekracji, która jest także recytowaniem lub śpiewaniem Słów Pana Jezusa.

KONSEKRACJA to pobłogosławienie chleba i wina Słowami Ustanowienia wypowiedzianymi przez samego Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzy. Święty Augustyn mówił: „Połącz słowo z elementem, a stanie się Sakramentem”. Ksiądz podczas Konsekracji podnosi elementy chleba, a następnie wina do wysokości oczu, przy czym patenę i kielich bierze do lewej ręki, a prawą ręką czyni nad nimi znak krzyża. Kielich trzyma się za nóżkę.

ANAMNEZA, która następuje po konsekracji kończy właściwą modlitwę eucharystyczną. Zakończona jest przez zbór trzykrotnym „AMEN”.

Teraz następuje Komunia Święta, a więc:

Modlitwa o godne przyjęcie Sakramentu Ołtarza,

Pozdrowienie pokoju śpiewane lub recytowane z odpowiedzią zboru:

„I z duchem twoim” lub „Amen”. Po pozdrowieniu pokoju, zwłaszcza w małej społeczności, można podać sobie ręce na znak pojednania i pokoju.

Agnus Dei śpiewa się albo po pozdrowieniu pokoju albo też dopiero po zaproszeniu komunikantów do Stołu Pańskiego. W porządku liturgicznym jest umieszczona melodia ks. dr. Marcina Lutra, ale nieco zmieniona przez ks. Adama Hławiczkę, natomiast pod numerem 366 oryginalna melodia ks. dr. Marcina Lutra, pod numerem 364 znajduje się melodia polska ks Ireneusza Pawlaka (1965).

Po zaproszeniu komunikantów do Stołu Pańskiego odbywa się rozdawanie Komunii Świętej. Nie należy używać innych słów dystrybucji jak te, które podaje Agenda i śpiewnik.

LITURGIA POKOMUNIJNA: zawiera dawny porządek nabożeństwa stosowany we wszystkich Kościołach luterańskich.

rozpoczyna się od antyfony pokomunijnej lub zapisanej w częściach zmiennych nabożeństwa.

Kolekta pokomunijna jest dziękczynieniem za dar Komunii Świętej.

Po kolekcie pokomunijnej jeśli jest tzw. „Roczek dziecka” to w tym miejscu może się odbyć.

Zakończenie to rozesłanie, które posiada dwie melodie: łatwą i nieco trudniejszą. Błogosławieństwo kończy nabożeństwo. Po błogosławieństwie zbór śpiewa tylko jedno „AMEN”.

PIEŚN KOŃCOWA i postludium organowe lub inna muzyka kończą nabożeństwo.

Powszechna Modlitwa Kościoła

Modlitwa Pańska z śpiewaną przez zbór doksologią

Antyfony (3)

Rozesłanie

Błogosławieństwo

Na ambonie: Powszechna Modlitwa Kościoła

Przy ołtarzu: Antyfona - patrz nr 964

Kolekta śpiewana

Rozesłanie

Błogosławieństwo