[Holenderscy reformowani i luteranie zjednoczeni]

Zgromadzeni na trzech osobnych synodach w Utrechcie przedstawiciele Holenderskiego Kościoła Reformowanego (NHK), Zreformowanych Kościołów w Niderlandach (GKN) oraz Ewangelicko-Luterańskiego Kościoła w Królestwie Niderlandów (ELK) zagłosowali za unią, która powołuje z dniem 1 maja 2004 roku Protestancki Kościół w Niderlandach. Nowy kościół będzie liczył prawie 2 600 000 członków i będzie największym kościołem protestanckim w kraju. Tym samym dobiegł końca proces rozpoczęty 42 lata temu.

Członkowie nowego kościoła stanowią ok. 18% społeczeństwa Holandii, które jest - po Czechach - najbardziej zeświecczonym krajem Europy (konfesyjność deklaruje 44, 8% społeczeństwa).

W obydwu kościołach reformowanych wymagana była większość 2/3 głosów, natomiast luteranie potrzebowali poparcia 3/4 delegatów. Ostatecznie za unią w NHK głosowało 51 delegatów, a 24 przeciw, w GKN 66 – za, 6 – przeciw, a w ELK 30 – za, i 6 – przeciw. Prowadzący obrady NHK ks. Plaisier skwitował to słowami: „Protestancki Kościół Niderlandów stał się faktem. Bogu niech będą dzięki.”

Nederlandse Hervormd Kerk - to spadkobierca ongiś państwowego kościoła reformowanego (Gereformeerde Protestantse Kerk) w Republice Zjednoczonych Prowincji. Założony w 1572 roku, został oddzielony od państwa dopiero w 1795 roku. Według spisu ludności w 1809 roku skupiał ponad 60% ludności Niderlandów. Po powstaniu Królestwa Niderlandów w 1813 roku, ówczesny król Wilhelm I Orański podporządkował go kontroli państwowej, zmieniając mu jednocześnie nazwę na obecną, ale nie odzyskał pozycji kościoła państwowego. Jednak kontrola państwa oraz postępująca sekularyzacja społeczeństwa Holandii, doprowadziła do spadku jego liczebności: w 1909 roku liczył już tylko nieco ponad 44% populacji, a w 1930 roku po raz pierwszy od czasów Reformacji skupiał mniej ludności niż kościół rzymskokatolicki: 34,5% w stosunku do 36,4% katolików. W 1957 roku rząd Holandii zrezygnował z kontroli nad NHK, który skupiał wtedy 28,3% społeczeństwa. W 1960 roku liczba katolików w Holandii po raz pierwszy przekroczyła liczbę wszystkich protestantów razem wziętych osiągając 40,4% społeczeństwa. Obecnie NHK liczy około 1,9 miliona członków, w tym rodzinę królewską.

Gereformeerde Kerken in Nederland – powstał w 1892 roku na skutek połączenia parafii, które nie chciały kontroli państwa nad kościołem i wystąpiły z NHK podczas dwóch wielkich secesji w XIX wieku. Skupiał ubogich, ale także oddanych członków, założył Wolny Uniwersytet w Amsterdamie oraz Uniwersytet Teologiczny w Kampen. Kościół ten o zasadach kongregacjonalnych największą liczebność osiągnął w 1947 roku, gdy skupiał prawie 10% społeczeństwa Holandii, ale podobnie jak NHK od tego czasu tracił wiernych i w 1960 roku gromadził już tylko 9,3% społeczeństwa Holandii. Obecnie liczy 660 000 ochrzczonych i konfirmowanych członków.

Ewangelicko-Luterański Kościół w Królestwie Niderlandów powstał w połowie XIX wieku w wyniku połączenia dwóch Kościołów Luterańskich. Jego liczebność nie była duża i obecnie liczy 14000 wiernych.

Droga do unii była długa. Początkowo miały w niej uczestniczyć NHK, GKN oraz Kościół Remonstrancki, ale ten ostatni, o profilu wolnomyślicielskim, wycofał się z rozmów o unii. W latach osiemdziesiątych do planowanej unii dołączył się Kościół Luterański. Zgodnie z zapisami unii, nowopowstały kościół będzie nosił nazwę Protestancki Kościół w Niderlandach zastępując dotychczasową nazwę „Kościoły Razem w Drodze”, ale poszczególnym parafiom pozwolono zachować w swoich nazwach przymiotniki „hervormde”, „gereformeerde”i „lutherse”. Kościelne synody okręgowe i same okręgi (classis) mają także ulec połączeniu, ale nie jest to obowiązkowe – dotychczas połączyło się już ponad 2/3 synodów okręgowych oraz 1/3 classis. Jeżeli chodzi o parafie, to na 1320 parafii reformowanych i 856 zreformowanych zjednoczyło się już ponad 400. Ukłonem w stronę GKN jest pozostawiona tylko im możliwość wystąpienia z nowego kościoła razem z majątkiem parafialnym, ale do 2014 roku. Choć na koniec potwierdzono, iż nowy kościół będzie błogosławił związki homoseksualne (luteranie od tego uzależniali przystąpienie do unii), to zastrzeżono, że decyzję w tej sprawie podejmować będą, jak dotychczas, poszczególne parafie.

Wieczorem delegaci zgromadzili się na specjalnym, dziękczynnym nabożeństwie w Utrechckiej katedrze Domkerk, na które przybyła także królowa Holandii Betarix, wielka zwolenniczka unii, rzymskokatolicki kardynał Simonis oraz inni ekumeniczni delegaci. Prowadzący nabożeństwo ks. Plaisier modlił się tymi słowami: „Prosimy cię o Boże, byśmy dzisiaj wyszli stąd zjednoczeni, a nie podzieleni. Przebacz nam to, że nie zawsze byliśmy w stanie trzymać się razem i to, że nie zawsze jesteśmy w stanie odnaleźć się nawzajem w Twoim Słowie. (…) Jedność musi rosnąć!”

Kazimierz Bem - doktorant na Wolnym Uniwersytecie w Amsterdamie, członek szkockiej parafii reformowanej w Amsterdamie (NHK), która 1 maja 2004 roku wejdzie w skład Protestanckiego Kościoła Niderlandów, www.kosciol.pl.
 

(c) 2003 - Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP - internet@luteranie.pl