english version
Hasła biblijne na dzisiaj Ukryj hasła biblijne

WPROWADZENIE NOWEGO ŚPIEWNIKA EWANGELICKIEGO DO ŻYCIA PARAFIALNEGO

W dniu 28 kwietnia 2002 r. wprowadziliśmy uroczyście w kościele Jezusowym w Cieszynie nasz nowy Śpiewnik Ewangelicki, który powstawał w latach 1997- 2002.


W tych dniach otrzymamy go zgodnie z zamówieniem w naszych diecezjach. Parafia w Cieszynie już zaspokoiła potrzeby swoich parafian i wprowadziła śpiewnik do życia nabożeństwowego, jak też i do użytku domowego. Poczynionego przy tej okazji pewne spostrzeżenia, o których wiedząc możemy uniknąć pewnych niepotrzebnych dyskusji i potknięć.


Ogólnie mówiąc, zanim śpiewnik wprowadzimy w życie należy naszym wiernym wyjaśniać w najbliższe poprzedzające to wprowadzenie niedziele, że:
1. Nowy Śpiewnik Ewangelicki jest nie tylko śpiewnikiem w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale:
• Jest śpiewnikiem z nutami w układzie przeważnie jednogłosowym posiadającym 955 pieśni,
• Jest książką, która służy do codziennej modlitwy i medytacji w domu jak i w Kościele.
• Jest małą agendą nabożeństw kościelnych i domowych.

2. Śpiewnik posiada dlatego grubość 5 cm (razem z okładkami) ponieważ:
• Jest śpiewnikiem o standarcie europejskim, a więc jest śpiewnikiem przeznaczonym przede wszystkim dla ewangelików języka polskiego w dwóch krajach europejskich (Polska i Czechy), a także dla ewangelików rozsianych po całym świecie (Niemcy: Essen i Dusseldorf, Anglia, Kanada, Stany Zjednoczone, Australia) gdzie odprawiane są nabożeństwa ewangelickie w języku polskim.
• Jest to śpiewnik przeznaczony głównie dla dwóch różnych, ale bliskich sobie konfesji: luterańskiej i reformowanej. Międzykościelna Komisja Śpiewnikowa nie wyklucza, że także chrześcijanie innych wyznań mogą z tego śpiewnika czerpać pieśni.

3. Śpiewnik jest tak obszerny, ponieważ:
• Zaspakaja zapotrzebowanie duchowe naszych wiernych w co najmniej trzech, a nawet czterech Kościołach o różnej duchowości: luterańskiej i reformowanej, pietystycznej i tradycyjnej (ortodoksyjnej), współczesnej i dawnej, młodzieży i ludzi starszych. Każdy znajdzie w nowym śpiewniku to czego poszukuje i czego potrzebuje jego dusza i jego indywidualna pobożność, a także wiara całego jak i partykularnego Kościoła.
• Śpiewnik ma także szeroki wymiar ekumeniczny. Znajdują się tam pieśni rozpiętości czasowej od roku 800 do 2000, które zrodziły się nie tylko w Kościele Ewangelicko – Luterańskim i Ewangelicko – Reformowanym na całym świecie, ale także w innych Kościołach chrześcijańskich od czasów wspólnego, jednego Kościoła poprzez wszystkie podziały i dążności zjednoczeniowe (ekumeniczne).
• Śpiewnik posiada także wymiar liturgiczny:
- Przede wszystkim zawarta jest po raz pierwszy nauka o nabożeństwie, czym jest nabożeństwo, co to jest rok kościelny i jaki jest jego podział, barwy liturgiczne – co oznaczają, jakie jest ich znaczenie, modlitwy związane z nabożeństwem i życiem liturgicznym, a więc to wszystko co w liturgice nazywamy: „vivere cum ecclesia (życie z Kościołem). Od bowiem „życia z Kościołem” poszczególnego wiernego tak wiele zależy w jego życiu i w życiu całej Parafii a nawet całego Kościoła.
- W Śpiewniku Ewangelickim 2002 znajdujemy nie tylko po dwa zasadnicze porządki nabożeństwa luterańskiego (z Sakramentem Ołtarza i Chrztu Świętego, jak tez nabożeństwo Słowa Bożego (bez Sakramentu Ołtarza), ale może być z Chrztem Świętym) i nabożeństwa reformowanego (o bogatszej liturgii oraz o liturgii bardzo uproszczonej),
- Z liturgią nabożeństw niedzielnych i świątecznych, których porządek jest stały i niezmienny związane są tzw. części zmienne każdego nabożeństwa. Każde bowiem nabożeństwo luterańskie składa się z części stałych i zmiennych. W skład części zmiennych luterańskich i częściowo także nabożeństw reformowanych wchodzą następujące składniki:
- hasło tygodnia lub dnia
- psalm tygodnia dnia
- pieśń tygodnia lub dnia
- Sześć rzędów tekstów kazalnych, w tym trzy rzędy oznaczone literami: S (Stary Testament), L (Lekcja), E (Ewangelia). Z oznaczonych literami tekstów biblijnych dwa zawsze czytane są w liturgii, w zależności od rodzaju tekstu kazalnego. Synod Kościoła przyjął zasadę, aby w każdym niedzielnym i świątecznym nabożeństwie czytane były właśnie razem z tekstem kazalnym te trzy rodzaje tekstów biblijnych (Stary Testament, Lekcja i Ewangelia), przy czym nie ma „Lekcji Starotestamentowej” ani „Lekcji Nowotestamentowej” lub „Lekcji apostolskiej”, tylko: „Czytanie Starego Testamentu” i „Czytanie Lekcji”.
- Schematy porządków nabożeństw okolicznościowych: tygodniowego adwentowego, wigilijnego lub Pasterki względnie Jutrzni świątecznej, w noc sylwestrową, tygodniowego nabożeństwa pasyjnego, wielkopiątkowego, nabożeństwa pogrzebowego (dokładny porządek ze względu na uczestniczące w nim osoby z innych Kościołów.
- Porządek nabożeństwa domowego.
- Codzienna modlitwa Liturgiczna Kościoła: poranna (jutrznia), południowa (o godzinie 12.00), wieczorna (nieszpory) i nocna (kompleta).
- Wybór 36 psalmów wraz z melodiami: starożytnego Kościoła (gregoriańskie) i współczesnymi (polskimi).
- Śpiewnik posiada po raz pierwszy dział:
- Życie chrześcijańskie omówione w rozważaniach medytacyjnych od urodzenia poprzez Chrzest Święty aż do śmierci. Rozdział ten stanowi wielką pomoc zarówno w pracy księży, jak też i dla naszych współwyznawców w ich przeróżnych problemach życiowych, a ponadto ujednolici pewne zwyczaje i obyczaje, formuły związane ze ślubem kościelnym w poszczególnych trzech Kościołach. Są tu także zawarte pewne krótkie niezbędne modlitwy i wybór tekstów biblijnych
- Modlitwy okolicznościowe: na niedzielę rano i wieczór wg Ks. Seniora Schoeneicha, dwie modlitwy Marcina Lutra, modlitwy poranne i wieczorne dziecka, modlitwy przed i po jedzeniu, modlitwa w nocy podczas bezsenności za ludzi, którzy pracują, płaczą, cierpią, za chorych i umierających, intencje modlitewne na cały tydzień ("nie wiemy bowiem o co i jak się modlić"), modlitwa przed i po nauczaniu kościelnym oraz modlitwa w chorobie i cierpieniu.
- Trzy ekumeniczne wyznania wiary wraz z dokładną krótką historią ich powstania.

4. Układ Śpiewnika Ewangelickiego oznaczony jest następującymi kolorami:
• 1. szary - beżowy: Słowo Biskupów Ewangelickich, spis treści, słowo wstępne Międzykościelnej Komisji Śpiewnikowej. Od przeczytania i przestudiowania tych części wstępnych należałoby właściwie rozpocząć używanie śpiewnika. Zanim śpiewnik przez kogokolwiek zostanie poddany ocenie lub krytyce powinno się przeczytać z czego się składa, komu ma służyć, dlaczego jego układ jest taki a nie inny.
W takim samym kolorze jest IV i V część jak również końcowe indeksy.
Pieśni (955) oznaczone są trzema kolorami:
• 2. niebieski od 1 do 283. Jest to cały rok kościelny.
• 3. Żółty od 284 do 575 zatytułowany jest słowem „NABOŻEŃSTWO”. Są to więc pieśni liturgiczne, związane z nabożeństwem z sakramentami świętymi, pokuta i spowiedź, konfirmacja, ślub, małżeństwo i rodzina, pieśni związane z porami dnia, a także związane z Kościołem i Ekumenią.
• 4. Kolor zielony zawiera pieśni od 576 do 955 w trzech działach: wiara, miłość i nadzieja.
• 5. Kolor fioletowy od numeru 960 do numeru 968 zawiera porządki nabożeństw, a więc części stałe i zmienne wszelkich nabożeństw. Warto zwrócić uwagę na numer 964 pod którym umieszczone są części zmienne w trzech działach: 1-82 rok kościelny, 83-94 święta stałe i wspomnienia Kościoła, 95-116 szczególne dni i uroczystości Kościoła. Ponieważ numer 964 zawiera to wszystko co oznaczaliśmy na tablicach w kościołach i kaplicach słowem: „INTROIT”, może teraz należałoby oznaczać zamiast słowem „INTROIT” tylko numer 964 i myślnik lub ukośnik oraz kolejnym numerem części zmiennych, a więc np. 964 – 1 w wielkie święta i uroczystości, czy 964 – 58 w 3 Niedzielę po Trójcy Świętej. Numer 964 mógłby być jako stały numer w kolorze np. czerwonym.

5. Jak wprowadzić nowy Śpiewnik Ewangelicki z codzienne życie Kościoła ?

• Przede wszystkim już należy wyjaśniać zborownikom we wszystkich grupach, w czasie nabożeństw i w czasie innych spotkań parafialnych, ale też w parafialnym informatorze wszystko co może być przeszkodą na drodze do życzliwego przyjęcia nowego śpiewnika.

• Należy nauczyć chór „nowej” liturgii, którą przyjęły trzy Kościoły luterańskie w Polsce i w Czechach. W tym celu zanim wyjdzie z prawdziwego zdarzenia nowy Choralnik lub zeszyt liturgiczny wydany w drukarni, przygotowałem metodą prowizoryczną i domową w układzie czterogłosowym całą liturgię, z której wpisywano ją swego czasu w układzie jednogłosowym do nowego śpiewnika. Otrzymają go w najbliższym czasie wszystkie nasze Diecezje, oraz Biskupi – Zwierzchnicy naszych Kościołów. W ten sposób nasi organiści będą mieli z czego zagrać liturgię zgodną ze śpiewnikiem. Być może, że w najbliższym czasie przygotujemy kasetę z nagranymi wszystkimi nabożeństwami nowego śpiewnika.

• Pragnę zwrócić uwagę wszystkich księży i wiernych, że Synod Kościoła swego czasu podjął specjalna uchwałę, aby z chwilą wprowadzenia nowego śpiewnika ujednolicić tekst apostolskiego wyznania wiary przez zmawianie oryginalnego tekstu (Credo ... in sanctam eccelsiam catholicam”), a więc „Wierzę ... w święty Kościół powszechny”. Taki tekst używany jest w Kościołach zaolziańskich w języku czeskim i dlatego zgodzono się, aby także w języku polskim wprowadzić oryginalny tekst. Podobny tekst posiada także Kościół Ewangelicko – Reformowany w tym miejscu, natomiast pozostał przy starym przekładzie „... świętych obcowanie”.

• W nowej liturgii na życzenie Kościołów Zaolzia wprowadzono pozdrowienie „Pan niech będzie z wami” po Kolekcie, a przed czytaniami Słowa Bożego, o ile nie było tego pozdrowienia zaraz na początku nabożeństwa.

• Oprócz starej, dawnej saksońskiej melodii wstępu do prefacji, którą przejęła Agenda warszawska i którą myśmy dotąd używali (nie używa jej obecnie żaden Kościół luterański na świecie) wprowadziliśmy jako pierwszą, bo starszą formę wprowadzenia do prefacji melodie gregoriańskie, jakie używał Marcin Luter i jakie używa dzisiaj cały świat luterański. Ponadto zachęcam do powrotu do tekstu i melodii SANCTUS takiego jakiego używają wszystkie historyczne Kościoły na świecie i jaki używany był do roku 1961 u nas na Górnym Śląsku (porównaj Śpiewnik Górnośląski z roku 1931) i na Mazurach (por. dawne śpiewniki mazurskie i liturgie wydaną w roku 1961 przez Ks. Seniora Alfreda Jaguckiego). Skrócone SANCTUS wg Agendy warszawskiej można być używać np. tylko w Wielki Piątek lub w czasie pasyjnym.

• Zachęcam księży do odprawiania także nabożeństw tygodniowych, zwłaszcza w dużych parafiach śląskich. Jeśli Kościół Rzymsko – Katolicki odprawia codziennie mszę święta nieraz dla 20, 25 lub 30 osób (osobiście widziałem!), to dlaczego my mielibyśmy nie odprawiać nabożeństw choć raz w tygodniu dla 20 lub 30 osób. Mogłyby to być nabożeństwa „modlitw przyczynnych” w różnych sprawach, lub związane ze wspomnieniami umarłych (zamiast w niedzielę!). Mamy przecież także w naszym nowym śpiewniku różne wspomnienia i dni (apostołów, ewangelistów) ze specjalnymi częściami zmiennymi lub podwójne introity (I: niedziela, II: w tygodniu).

• Zachęcam nie tylko do odprawiania nabożeństwa głównego wraz z Komunią Świętą, ale do zwiększenia ilości nabożeństw komunijnych. Śpiewnik nie przewiduje nabożeństw komunijnych po za nabożeństwem, za wyjątkiem Komunii Świętej u chorych. Tam gdzie musi być Komunia Święta niezależnie od nabożeństwa Słowa, to niech to nabożeństwo komunijne posiada właściwą oprawę liturgiczną. Dlaczego w dużych parafiach nie może być nabożeństwo poranne nabożeństwem Słowa, a nabożeństwo główne nabożeństwem komunijnym? Nabożeństwo główne w tradycji luterańskiej zawsze było nabożeństwem komunijnym, a więc z Sakramentem Ołtarza, jak mówi Mały Katechizm Dr. Marcina Lutra.

• Wszyscy autorzy nowego śpiewnika mieli na celu, aby ten śpiewnik przyczynił się do odnowienia życia liturgicznego w naszym Kościele w Polsce i w Czechach. Niech więc nie będzie to nowy śpiewnik i stare zwyczaje. Spełni on tylko wtedy swe zadanie, jeśli wszyscy księża w Polsce i w Czechach, a także w innych krajach, gdzie polscy luteranie będą z niego śpiewali, przyjmą jednolitą liturgię zgodną ze śpiewnikiem, przy czym można wykorzystać wszystkie możliwości jakie śpiewnik daje.

• Tam gdzie wprowadzi się wcześniej lub później nowy śpiewnik nie powinien być używany podwójny śpiewnik, ponieważ:
- śpiewniki te różnią się częściowo liturgią: posiadają zupełnie inne introity,
- w niektórych zwrotkach pieśni, zwłaszcza w pierwszej zwrotce niektórych pieśni są zmienione nieraz pewne słowa.
To może wywołać w parafiach zamieszanie.

• Dobrze byłoby zaraz od początku posiadać pewna ilość śpiewników „kościelnych”, które są własnością Parafii. Ponieważ nasze Parafie borykają się w poważnym stopniu z finansami, dlatego mogę podać myśl jaka zrodziła się w mojej Parafii. Oto przyszedł gorliwy zborownik, który wspominał w pierwszą rocznicę śmierci swoja żonę i zaproponował, że z tej okazji zafunduje Parafii 10 śpiewników. Tak się też stało. Ponieważ nie tylko postanowiłem wkleić kartkę z komputerowym wpisem, że śpiewnik ten ofiarował przez pana N.N., ale także podziękowałem jemu w kościele. W odpowiedzi na to zjawił się drugi zborownik, który złożył na ten sam cel 200 zł., a w drugiej Parafii konfirmanci na ten cel złożyli też ofiarę 200 zł. Fundatorzy mogą z czasem zakupić dla Parafii wystarczającą ilość śpiewników, z których mogą wszyscy korzystać. Dlatego zachęcam również księży do takiej inicjatywy.

• Życzę na koniec wszystkim księżom, aby mogli wprowadzić w swoich Parafiach ten śpiewnik i by on został przez naszych wiernych wszędzie życzliwie przyjęty. Życzę aby nowy Śpiewnik Ewangelicki służył jedynie Bogu na chwałę i Ludowi Bożemu ku pożytkowi.


(Referat opracowany przez księdza Jana Grossa wygłoszony został na Konferencji Diecezjalnej Diecezji Katowickiej Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego w RP w dniu 12 czerwca 2002 r w Katowicach)