Urząd w Nowym Testamencie

bp Mieczysław Cieślar
Urząd w Nowym Testamencie.
Słowo urząd dla człowieka żyjącego pod koniec pierwszej dekady XXI wieku pośród tych, którzy używają
na co dzień języka polskiego do komunikowania się, ciągle nie kojarzy się z tym, co jest jednoznacznie
pozytywne.
Swego czasu wygłaszając na sesji synodu ogólnokościelnego w Bielsku Białej referat na temat urzędu w
Nowym Testamencie, zapytałem z czym kojarzy się synodałom pojęcie urząd kościelny. Dość
powszechnie a właściwie w większa część odpowiedzi brzmiała, że z biurem, kancelarią kościelną. Nie
pamiętam kiedy to było, chyba wczesne lata dziewięćdziesiąte poprzedniego stulecia, a więc bardzo
dawno.
Jak bardzo zmieniło się to rozumienie dzisiaj? Podejrzewam, że nie za bardzo. Słownikowe definicje też
unikają tego co jest tak pięknie wyartykułowane w łacińskim odpowiedniku, ministerium. Czytam bowiem o
urzędzie, że urząd to człowiek lub zespół osób i środków rzeczowych zorganizowany dla wykonywania
władzy (sic!) publicznej.
Z niejakim oporem myślimy o duszpasterzu, kaznodziei, że sprawuje urząd kościelny. Poszukując
klarownych odpowiedzi miedzy innymi trzeba zapytać o charakter sprawowania urzędu. Łacińskie słowo
podpowiadało, że jest to służba. Staropolskie słowo określające sprawowanie tego urzędu pokazywało na
jego charakter i rozumienie, było bowiem w staropolszczyźnie używane słowo minister. Minister verbi et
sacramendi Divini. Czyli jak najbardziej precyzyjne, w duchu teologii reformatorów, określenie urzędu
kościelnego.
Ponieważ chcemy przyjrzeć się tej sprawie w Nowym Testamencie, niestety musimy sięgnąć po grecki
Nowy Testament (piszę niestety, bo minęły te czasy kiedy na konferencjach duchownych przygotowywano
omówienie tekstu kazalnego z Nowego Testamentu w oparciu o tekst grecki!). Że nie jest to łatwa sprawa,
że śledzimy również oryginalne znaczenia z naszym „przedrozumieniem”, czyli naszym kontekstem,
naszym bagażem pojęć i naszym społecznym i kulturowym doświadczeniem, niech świadczy nasze
przyzwyczajenie (nasze ewangelickie „przedrozumienie”) przy tłumaczeniu słów misyjnego powołania
uczniów przez Zmartwychwstałego Pana, opisane w ostatnich słowach Ewangelii Mateusza. Tam jest
słowo greckie eksousia, które jednocześnie znaczy władza lub moc. My protestanci jesteśmy
przyzwyczajeni do słowa „moc”. W katolickich przekładach mamy słowo „władza”. Zawsze w tym miejscu
uciekaliśmy od słowa władza, bo pachniało nam to podporządkowaniem i niewolą. Jakie jest właściwe
tłumaczenie? Jedno jest pewne. Nie wolno wyrywać słów z kontekstu! Otóż tam, gdzie mamy wątpliwości
co do odpowiedniego tłumaczenia zawsze broni nas kontekst użytego słowa. Kiedy Jezus posyła swoich
uczniów, poleca im nauczanie, czynienie innych ludzi JEGO UCZNIAMI. Natura słowa eksousia związana
jest zatem z naturą dzieła zbawczego. Tam należy poszukiwać odpowiedzi jaki jest duch tej nauki i co z
niego wynika. Kiedy mysli się o tym jaka jest istota bycia uczniem Jezusa, słowo władza w tym miejscu
tekstu biblijnego nie przeszkadza. Co jest motywem naszego działania? Pytanie jakiego ducha jesteśmy
stoi ciągle przed nami. Dobrze odpowiemy, kiedy uczymy się od samego Mistrza!
Jedno jest pewne, że powstanie pism Nowego Testamentu dokonuje się w środowisku chrześcijan, którzy
należą do różnych lokalnych Kościołów. Mamy więc różnorodną przestrzeń (środowisko palestyńskie,
małoazjatyckie, Grecję właściwą -Ateny – Korynt, środowisko rzymskie, na co składa się mozaika różnych
kultur, starych religii, systemów filozoficznych, budujących świadomość i instrumenty poznania). Mamy też
czas, w którym zjawiska społeczne, jakimi również były lokalne Kościoły podlegają procesom zmian np.
starzejący się i umierający naoczni świadkowie apostołowie, zmiany ilościowe i pokoleniowe, rodzinne w
lokalnych Kościołach). Jednym słowem, to co opisują autorzy Nowego Testamentu o urzędzie jest opisem
procesu rozwoju i o tym nie wolno zapominać.
Prześledzenie tego zjawiska na podstawie analizy greckich pojęć użytych przez autorów NT do opisu
urzędu, może okazać się bardzo pouczające. Czy można w tym procesie rozwoju i zmian znaleźć coś
stałego?
Wiele starożytnych pojęć dotyczących sprawowania władzy wiąże się z określeniami wojennymi. Władca
do dowódca. Greckie słowo władca, dowódca archont występuje w NT w odniesieniu do żydowskich i
pogańskich władców. Ap. Paweł użył tego słowa w odniesieniu do Chrystusa w swoim Liście do Kolosa
1,18. Chrystus zmartwychwstały Pan jest panującym władcą. Potęgi demoniczne też są określane tym
słowem. Rz.8,38 1 Kor15,24 Mk3,32 i inne.
Nie tylko siła, czasem brutalna charakteryzowała władcę. Ta władza posiadała swoją wewnętrzna
iluminację, swoją godność i cześć. Autor Listu do Hebrajczyków nazwał tak Chrystusa, podniesionego do
godności arcykapłana. Hbr. 5,4.
Greckie tłumaczenie tekstu oryginalnego Starego Testamentu (używam to oczywistych skrótów
myślowych) spożytkowuje świeckie zastosowanie słowa leiturgia i jego formy czasownikowej leiturgein na
określenie służby kapłanów. Kiedy porówna się zastosowanie tego słowa w Nowym Testamencie do opisu
aktywności człowieka, wynik jest zadziwiający. Pisarze Nowego Testamentu używają bowiem tego słowa
leiturgos, leiturgia, leiturgein, bardziej na określenie czynności świeckiej aniżeli kultowej np. rzymskiego
urzędnika Rz.13,6. Żydowscy kapłani są nazywani tym słowem Łk.1,23. Hebr.9,21. Służba Jezusa
Chrystusa jest określana tym słowem w Liście do Hebrajczyków 8,2,6. Jak również świadectwo dobrego,
chrześcijańskiego życia całego Kościoła tak zostaje nazwane Rz.15,27, 2 Kor.9,12. Mamy jak to często
bywa wyjątki a mianowicie ap. Paweł jako pojedyncza osoba zostaje nazwany leiturgos w Rz.15,16. Jest
tu w jakimś sensie pośrednikiem. To co czyni nie jest tu jednak jego osobistym atrybutem ale dziełem
całego lokalnego Kościoła.
Czynności kapłańskie typowe dla religii żydowskie, religii greckich, małoazjatyckich kultów wykonywane
przez pojedynczego człowieka lub wydzieloną grupę osób ze społeczności religijnej nazywane są w
Nowym Testamencie słowem hiereus, kapłan. Tylko Jezus Chrystus zostaje nazwany tym słowem
Hebr.5,5;8,1-3,6. Owszem użyte zostaje słowo kapłan hiereus, kapłaństwo hierateuma w odniesieniu do
całego Kościoła! Nie ma zastosowanie to słowo w odniesieniu do służby, która pokazuje wzajemne
podporządkowanie i wzajemne relacje- czyli relacje, gdzie pojedyncza osoba lub grupa występuje/
występują jako wydzielona czynność odróżniająca się od reszty.
To co nazywamy urzędem kościelnym, ministerium (the ministry, das Amt) a mianowicie wydzielonej
według porządku kościelnego (rite vocatus) służby pojedynczego człowieka lub grupy ludzi do wypełnienia
określonego zadania zostaje w pismach Nowego Testamentu nazwane słowem – diakonia. Oczywiście też
są wyjątki jak np. słowo oikonomia 1 Kor.9,17. Kol 1,25, czy słowo episkope, tłumaczone w używanym
przez nas do sprawowania służby Słowa przekładzie, przez słowo urząd!
Ponieważ zastosowanie tego słowa przez pisarzy greckich poza Nowym Testamentem, w zdecydowanej
większości określa czynności niezwiązane z czynnościami religijnymi, musi pojawić się pytanie, dlaczego
tak się stało, że pisarze Nowego Testamentu wybrali słowo niebiblijne, nie związane z kultowymi
czynnościami, słowo bez żadnych odniesień do spraw związanych z godnością i wysoką pozycją
społeczną na określenie służby Bożej? Spróbujemy na to pytanie odpowiedzieć.
Czasownik od rzeczownika diakonia, diakonein u pisarzy greckich pierwotnie oznacza służbę sługi przy
stole. W swoim historycznym procesie zastosowań odnosi się do służby w ogólności ale prawie zawsze
oznacza podporządkowanie. Ten, kto wykonuje tę służbę zawsze jest niżej od tego, dla kogo tę służbę
wykonuje. W Ewangelii Łukasza znajdujemy to słowo w pierwotnym podstawowym znaczeniu w
świadectwie Jezusa, który mówi do swoich uczniów „Jestem pomiędzy wami jako ten, który usługuje przy
stole”. Łk. 22,37.
Rozumienie urzędu w Kościele powstania pism Nowego Testamentu, kształtowane jest przez służbę
Jezusa wypełniającego swoją zbawczą misję. Ten który stał się przez swoje wcielenie sługą wszystkich,
który poniżył samego siebie aż do śmierci krzyżowej, został wyniesiony na prawicę Wszechmocnego
Boga. Jest tym, który otrzymał imię, wobec którego ostatecznie zegnie się wszelkie kolano, żeby
przypomnieć frazy z hymnu chrystologicznego zamieszczonego w liście ap. Pała do Filipian. To
oznaczało, że jego dzieło zbawcze w sposób doskonały i ostateczny wypełniło rolę pośrednika spełnianą
przez kapłana. Żydowscy kapłani, którzy według relacji Dziejów Apostolskich dołączyli do pierwotnego
Kościoła nie odgrywali w nim żadnej roli jako kapłani. Dz. Ap. 6,7.
Przez użycie słowa diakonia na określenie wszelkiej służby również tej związanej ze służbą Słowa,
Kościół czasów powstania pism Nowego Testamentu składał wyraźne świadectwo wiary, że ten, który
objawił się w ciele i stał się człowiekiem, przez swoją służbę dokonał dzieła zbawienia, ogarniające całe
stworzenie. Świadomość skończoności i doskonałości tego dzieła, świadomość jego powszechności
znajduje swoje odzwierciedlenie w zdecydowanym poszukiwaniu a następnie zastosowaniu słowa
określającego istotę świadectwa i wzajemne relacje w budowaniu wspólnoty Kościoła.
Wspólnota wierzących Kościół będzie się rozwijała, rosła w przestrzeni świata i zmieniała w czasie, jednak
owa oś, którą jest zbawcza służba Syna Bożego, wokół której powstanie cała różnorodność form służby,
pozostanie niezmienna, bo podporządkowana na zawsze temu, który jest zawsze ten sam Panu, którym
jest Jezus Chrystus.
Literatura:
Novum Testamentum Graece
Karl Kertelge, Gemeinde und Amt im Neuen Testament, Muenchen,1972
Theologisches Woerterbuch zum Neuen Testament, Stuttgart,1966